Timpanoplasti Ameliyatı Nedir, Nasıl Yapılır? Kulak Zarı Onarım Ameliyatı

Timpanoplasti, delinmiş kulak zarını onaran ve gerektiğinde orta kulaktaki işitme kemikçiklerini de düzelten kulak zarı ameliyatıdır. Amaç, orta kulağı dış etkenlere karşı kapatmak, tekrarlayan akıntıyı durdurmak ve işitmeyi korumak ya da iyileştirmektir.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleKulak zarı ameliyatı denince çoğu kişi yalnızca deliğin kapatılmasını düşünür, oysa ameliyatın kapsamı orta kulakta bulunan hasara göre değişir. Antalya’da Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Sema Koç, timpanoplastinin ne olduğunu, kimlere yapıldığını, nasıl ilerlediğini ve ameliyat sonrası süreci genel tıbbi bilgiler ışığında anlatıyor.
Timpanoplasti Ameliyatı Nedir?
Timpanoplasti ameliyatı, kulak zarındaki deliği bir doku yamasıyla kapatan ve gerekirse orta kulaktaki kemikçik zincirini de onaran cerrahi işlemdir. Hem kulağı korumayı hem de işitmeyi düzeltmeyi hedefler.
Kısaca anatomiye bakalım. Kulak zarı, dış kulak yolunu orta kulaktan ayıran ince ve esnek bir zardır. Ses dalgaları zarı titreştirir, bu titreşim çekiç, örs ve üzengi adı verilen üç küçük kemikçik aracılığıyla iç kulağa iletilir. Zarda delik olduğunda hem bu iletim zayıflar hem de orta kulak suya, mikroplara ve dış ortama açık kalır. StatPearls timpanoplasti bölümü ameliyatın temel amaçlarını kulağı kuru ve güvenli hâle getirmek ve ses iletimini yeniden kurmak olarak tanımlar.
Miringoplasti ile farkı. Miringoplasti yalnızca kulak zarındaki deliğin kapatılmasıdır, orta kulak açılıp incelenmez. Timpanoplastide ise zar kaldırılarak orta kulak gözden geçirilir, kemikçiklerin hareketi kontrol edilir ve gerekiyorsa onarılır. Küçük, kuru ve kenarları düzgün deliklerde miringoplasti yeterli olabilir. Akıntılı geçmişi olan, geniş ya da kemikçik hasarı şüphesi taşıyan kulaklarda timpanoplasti tercih edilir. Günlük dilde ikisi de kulak zarı ameliyatı olarak anılır.
Timpanoplasti tipleri. Klasik sınıflama, onarımın orta kulakta hangi yapıya dayandığına göre tip I ile tip V arasında beş tip tanımlar. Günümüzde en sık yapılan tip I timpanoplastidir.
| Tip | Orta kulağın durumu | Yapılan onarım |
|---|---|---|
| Tip I | Kemikçik zinciri sağlam ve hareketli | Yalnızca kulak zarı onarılır |
| Tip II | Çekiç kemiğinde hasar var | Greft örs kemiğine ya da kalan zincire yaslanır |
| Tip III | Çekiç ve örs kemiği hasarlı, üzengi sağlam | Greft doğrudan üzengi kemiğinin başına oturtulur |
| Tip IV | Yalnızca üzengi tabanı hareketli | Greft yuvarlak pencereyi sesten koruyacak biçimde yerleştirilir |
| Tip V | Üzengi tabanı da hareketsiz | İç kulakta yeni bir ses girişi açılır, günümüzde nadir uygulanır |
Kemikçik zincirinde boşluk varsa, kişinin kendi kemikçik parçası ya da vücut dostu malzemeden yapılmış küçük bir protez ile zincir yeniden kurulabilir. Buna kemikçik zinciri onarımı denir ve çoğu zaman timpanoplastiyle aynı seansta yapılır.
Greft malzemeleri. Deliği kapatmak için kullanılan doku parçasına greft denir. Greft çoğunlukla kişinin kendi vücudundan, ameliyat sırasında alınır ve bu nedenle vücut tarafından reddedilmez.
- Temporal kas fasyası: kulağın üst ve arka bölümündeki kası örten ince zar. En sık kullanılan greftlerden biridir.
- Kıkırdak: kulak kepçesinin önündeki küçük çıkıntıdan ya da kulak kepçesinin çanağından alınır. Daha sağlamdır, tekrarlayan delik ve çökme eğilimli zarlarda tercih edilebilir.
- Perikondriyum: kıkırdağı örten ince zar. Tek başına ya da kıkırdakla birlikte kullanılır.
- Yağ dokusu: kulak memesinden alınabilir, yalnızca çok küçük deliklerde kullanılır.
Kıkırdak ve fasya greftlerinin karşılaştırıldığı sistematik derlemelerde iki malzemenin de iyi sonuç verdiği, kıkırdağın özellikle tekrar eden ya da geniş deliklerde zarın tutunmasına katkı sağlayabildiği bildirilir. Seçim deliğin boyutu, yeri, daha önce ameliyat geçirilip geçirilmediği ve cerrahın değerlendirmesine göre yapılır.
Hangi Durumlarda Timpanoplasti Gereklidir?
Kulak zarındaki delik kendiliğinden kapanmıyorsa, akıntı tekrarlıyorsa ya da delikle birlikte işitme kaybı ve kemikçik hasarı varsa, bu durumlarda timpanoplasti gereklidir.
Darbe, ani basınç değişimi ya da enfeksiyon sonrası oluşan deliklerin önemli bir kısmı kendiliğinden kapanır. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) kulak zarı deliklerinin çoğunun birkaç hafta içinde kendi kendine kapandığını belirtir. Bu sürenin sonunda kapanmayan ya da kronik iltihap zemininde oluşan delikler cerrahi onarım için değerlendirilir. Deliğin nasıl oluştuğu ve hangi belirtileri verdiği kulak zarı delinmesinin belirtileri ve nedenleri ile birlikte ele alındığında karar daha net verilir.
- Üç ayı aşan sürede kendiliğinden kapanmayan kulak zarı deliği.
- Delikten kaynaklanan ve tekrarlayan kulak akıntısı.
- Kulağa her su kaçtığında başlayan iltihap atakları.
- Delikle birlikte ortaya çıkan iletim tipi işitme kaybı.
- Kemikçik zincirinde aşınma ya da kopukluk şüphesi.
- Zarın orta kulağa doğru çökmesi (retraksiyon cebi).
- Orta kulakta deri benzeri dokunun birikmesi (kolesteatom).
Timpanoplastinin en sık nedeni kronik orta kulak iltihabı zemininde gelişen ve yıllarca açık kalan deliklerdir. Bu kulaklarda akıntı dönem dönem tekrarlar, kemikçikler zamanla aşınabilir. Kolesteatom ya da mastoid kemiğinin iltihabı eşlik ediyorsa ameliyata kulak arkasındaki mastoid kemiğinin temizlenmesi (mastoidektomi) eklenebilir.
Ameliyat öncesi değerlendirme. Kulak mikroskop ya da endoskopla incelenir, deliğin boyutu ve yeri belirlenir. işitme testi (odyometri) ile işitme kaybının türü ve derecesi ölçülür. Kemikçik hasarı ya da kolesteatom şüphesi varsa bilgisayarlı tomografi istenebilir. İşitme kaybı olan ama zarı sağlam bir kulakta neden iç kulak kireçlenmesi (otoskleroz) olabilir ve bu durumda tedavi timpanoplasti değil farklı bir ameliyattır.
Kimlere uygun olmayabilir. Aktif ve yoğun akıntısı olan kulakta ameliyat genellikle ertelenir, önce iltihap kontrol altına alınır. Östaki borusu iyi çalışmayan, uzun süren burun tıkanıklığı ya da kronik sinüzit yaşayan kişilerde orta kulak yeterince havalanmadığı için greftin tutması zorlaşabilir. Bu sorunların ameliyattan önce ele alınması önerilir. Genel sağlık durumu anesteziye uygun olmayan kişilerde ve yalnızca tek kulağı işiten hastalarda karar çok dikkatli verilir.
Çocuklarda zamanlama. Çocuklarda östaki borusu gelişimini sürdürdüğü ve üst solunum yolu enfeksiyonları sık görüldüğü için ameliyat zamanı ayrıca değerlendirilir. Birçok merkez, sık kulak enfeksiyonlarının azaldığı okul çağını bekler. Karar kişiye özeldir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda deliğin çoğu kez kendiliğinden kapanması nedeniyle çocuklarda ve bebeklerde kulak zarı delinmesi durumunda önce izlem yapılır.
Timpanoplasti Nasıl Yapılır?
Timpanoplasti, çoğunlukla genel anestezi altında, kulak kanalından ya da kulak arkasından girilerek orta kulağın incelenmesi ve greftin delinmiş kulak zarının altına yerleştirilmesiyle yapılır.
Anestezi. Çoğu kulak zarı ameliyatı genel anestezi altında yapılır. Küçük deliklerde ve uygun erişkin hastalarda lokal anestezi ile birlikte hafif uyutma da tercih edilebilir. Hangisinin seçileceğini ameliyatın kapsamı ve kişinin sağlık durumu belirler.
Yaklaşım yolları. Cerrah kulak zarına üç yoldan ulaşabilir. Kulak kanalından girilen yaklaşımda dışarıda kesi olmaz. Bu yol mikroskopla ya da ince bir kamerayla, yani endoskopla uygulanabilir. Kulak kanalı girişinden yapılan küçük bir kesiyle daha geniş görüş sağlanabilir. Kulak arkasından yapılan kesi ise büyük deliklerde, dar kulak kanallarında ve mastoid kemiğine de müdahale gereken durumlarda tercih edilir.
| Yaklaşım | Kesi yeri | Genellikle tercih edildiği durum |
|---|---|---|
| Kulak kanalından (mikroskop veya endoskop) | Dışarıda kesi yok | Küçük ve orta boy, kolay görülen delikler |
| Kulak kanalı girişinden | Kulak kanalının ön girişinde küçük kesi | Görüşün biraz daha genişletilmesi gerektiğinde |
| Kulak arkasından | Kulak kepçesinin arkasındaki kıvrımda | Büyük delik, dar kanal, mastoid kemiğine müdahale |
Ameliyatın aşamaları kulaktaki duruma göre değişse de genel sıralama benzerdir:
- Anestezi verilir, kulak ve çevresi temizlenerek steril örtüyle kapatılır.
- Greft olarak kullanılacak fasya ya da kıkırdak, kulak çevresindeki küçük bir kesiden alınır.
- Deliğin kenarlarındaki eski ve iyileşmeye kapalı doku temizlenerek kenarlar tazelenir.
- Kulak kanalının derisi ve kulak zarı birlikte nazikçe kaldırılır, orta kulak açığa çıkarılır.
- Orta kulak incelenir, iltihaplı doku temizlenir ve kemikçiklerin hareketi kontrol edilir.
- Gerekiyorsa kemikçik zinciri onarılır ya da küçük bir protezle yeniden kurulur.
- Greft çoğunlukla zarın altına yerleştirilir ve orta kulakta eriyebilen süngerimsi destek malzemesiyle yerinde tutulur.
- Kaldırılan zar ve deri yerine yatırılır, kulak kanalı tamponla doldurulur.
- Kulak arkasından girildiyse kesi dikilir ve kulağın üzerine koruyucu bir bandaj sarılır.
Greftin zarın altına konduğu yönteme alt yerleştirme (underlay), üstüne konduğu yönteme ise üst yerleştirme (overlay) denir. Hangi yöntemin seçileceği deliğin yerine ve büyüklüğüne bağlıdır. Ameliyatsız yöntemlerin ne zaman yeterli olduğu ve kağıt yama gibi seçeneklerin yeri, ameliyatsız seçeneklerle cerrahi onarımın karşılaştırması içinde anlaşılır. Burada anlatılan adımlar, cerrahi onarıma karar verildikten sonraki sürecin kendisidir.
Sabır gerekir. Ameliyattan sonra kulak kanalındaki tampon genellikle bir ile üç hafta arasında kontrol muayenesinde alınır ya da kendiliğinden eriyen malzeme kullanıldıysa zamanla çözülür. Greftin canlı dokuyla kaynaşması haftalar sürer. MedlinePlus tıp ansiklopedisi de kulak zarı onarımı sonrasında kulağın birkaç hafta boyunca kuru tutulması gerektiğini vurgular.
Timpanoplasti Ameliyatı Kaç Saat Sürer?
Timpanoplasti ameliyatı genellikle 1 ile 3 saat sürer. Süre deliğin büyüklüğüne, kullanılan yaklaşıma, kemikçik onarımı ya da mastoid kemiğine müdahale gerekip gerekmediğine göre değişir.
Kulak zarı ameliyatı kaç saat sürer sorusunun yanıtı yalnızca ameliyat masasındaki süreyi kapsamaz. Hastaneye geliş, hazırlık, anesteziden uyanma ve gözlem süresi de eklendiğinde hastanede geçen toplam süre yarım güne yaklaşabilir. Aşağıdaki tablo genel bir çerçevedir:
| Ameliyatın kapsamı | Ameliyat süresi (genellikle) | Hastanede kalış |
|---|---|---|
| Küçük delikte miringoplasti | Yaklaşık 30 ile 60 dakika | Çoğunlukla aynı gün taburcu |
| Tip I timpanoplasti | Yaklaşık 1 ile 2 saat | Aynı gün ya da bir gece |
| Kemikçik onarımıyla birlikte timpanoplasti | Yaklaşık 2 ile 3 saat | Çoğunlukla bir gece |
| Mastoidektomiyle birlikte timpanoplasti | 3 saat ve üzeri olabilir | Bir ya da birkaç gece |
Süreyi etkileyen başlıca etkenler şunlardır:
- Deliğin boyutu ve kulak zarı üzerindeki yeri.
- Kulak kanalının genişliği ve eğriliği.
- Orta kulakta iltihaplı doku ya da kolesteatom bulunup bulunmaması.
- Kemikçik zincirinin onarılmasının gerekip gerekmediği.
- Daha önce aynı kulaktan ameliyat geçirilmiş olması.
Süre uzayabilir. Ameliyatın uzun sürmesi tek başına bir sorunun işareti değildir. Orta kulakta beklenenden fazla hasar bulunduğunda cerrah gerekli onarımı aynı seansta yapmayı tercih edebilir. Taburculuk sonrası birkaç gün evde dinlenmek önerilir.
Timpanoplasti Ameliyatı Sonrası Görülebilecek Komplikasyonlar Nelerdir?
Timpanoplasti ameliyatı sonrası görülebilecek komplikasyonlar arasında greftin tutmaması, enfeksiyon, tat değişikliği, baş dönmesi ve çınlama sayılır. Bunların çoğu seyrek ve geçicidir.
Risksiz cerrahi yoktur. Her ameliyatta olduğu gibi kulak zarı ameliyatının da bazı riskleri vardır. Bu riskleri bilmek, ameliyat sonrası bir belirti ortaya çıktığında neyin beklenen, neyin hekime haber verilmesi gereken bir durum olduğunu ayırt etmeyi kolaylaştırır.
Greftin tutmaması. Greft bazı kulaklarda tam kaynaşmaz ve zarda yeniden küçük bir delik kalabilir. StatPearls kaynağında ve konuyla ilgili derlemelerde, kullanılan greft türü ve deliğin özellikleri değişse de ameliyat sonrası birkaç ay içinde yapılan kontrollerde zarın kapanma oranı çoğunlukla yüzde 80 ile 95 arasında bildirilir. Oran deliğin büyüklüğüne, kulağın ameliyat sırasında kuru olup olmamasına, östaki borusunun çalışmasına ve sigara kullanımına göre değişir. Kalan delik çoğu zaman küçük olur ve gerekirse yeniden onarılabilir.
Enfeksiyon. Ameliyat bölgesinde ya da orta kulakta iltihap gelişebilir. Kötü kokulu akıntı, artan ağrı ve ateş bu durumun işaretleridir. Hekimin uygun gördüğü antibiyotikli kulak damlası ya da ağızdan tedaviyle çoğunlukla kontrol altına alınır. Kulağa su kaçırmamak riski azaltır.
Tat değişikliği. Dilin ön bölümünden tat alma duyusunu taşıyan ince sinir dalı, korda timpani, orta kulağın içinden geçer. Ameliyat sırasında bu sinir gerilebilir. Sonrasında dilin bir yanında metalik ya da farklı bir tat hissi olabilir. Bu değişiklik çoğu kişide haftalar ya da birkaç ay içinde geçer.
Baş dönmesi. İlk günlerde hafif dengesizlik hissi görülebilir ve genellikle kısa sürede düzelir. Şiddetli ya da günler içinde artan baş dönmesi iç kulağın etkilendiğini düşündürebileceği için hekime haber verilmelidir.
Çınlama ve işitmede değişiklik. Ameliyat sonrası ilk haftalarda kulak tamponla dolu olduğu için işitme azalır, uğultu ya da kulak çınlaması duyulabilir. Bunlar tampon alınıp şişlik indikçe genellikle azalır. İşitmedeki asıl kazanç zarın tam iyileşmesinden sonra, birkaç ay içinde ölçülür. Seyrek de olsa işitme ameliyattan önceki düzeyin altına inebilir. İç kulağı etkileyen kalıcı işitme kaybı nadirdir.
Nadir görülen komplikasyonlar. Yüz siniri orta kulağın yakınından geçer. Bu sinirin zarar görmesi sonucu yüzün bir yarısında güçsüzlük gelişmesi çok nadirdir. Bunun dışında kulak kanalında daralma, greftin dışa doğru kayması, kulak arkasındaki kesi yerinde uyuşukluk ya da belirgin iz ve zarın arkasında deri benzeri doku oluşumu seyrek görülen durumlardandır.
Panik gerekmez. Bu listenin uzun görünmesi, komplikasyonların sık olduğu anlamına gelmez. Ameliyat öncesi görüşmede kişinin kulağına özgü riskler, beklenen işitme kazancı ve olası alternatifler ayrıntılı olarak konuşulur.
Timpanoplasti Ameliyatı Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler
Timpanoplasti ameliyatı sonrası dikkat edilmesi gerekenlerin başında kulağa su kaçırmamak, burnu sümkürmemek, hapşırırken ağzı açık tutmak ve ağır kaldırmamak gelir, çünkü basınç oluşursa greft yerinden oynayabilir. Kurallar basittir. Asıl zorluk, haftalar boyunca bunları sürdürmektir.
Kulak zarı ameliyatı sonrası ilk haftalar, greftin çevredeki dokuyla kaynaştığı dönemdir. Bu süreçte kulak içinde ya da burunda oluşan ani basınç greftin yerinden oynamasına yol açabilir. Aşağıdaki takvim genel bir çerçevedir, kesin süreleri kontrol muayenesinde hekim belirler.
| Dönem | Genellikle neler olur | Nelere dikkat edilir |
|---|---|---|
| İlk gün | Kulakta dolgunluk, hafif ağrı, tampon ve bandaj | Dinlenme, ameliyatlı kulağın üstüne yatmama, başı hafif yüksekte tutma |
| 1. hafta | Hafif kanlı ya da sulu sızıntı, kulakta çıtırtı sesleri | Kulağı ıslatmama, sümkürmeme, hapşırırken ağzı açık tutma, dikiş varsa kontrolde alınması |
| 2 ile 3. hafta | Dış tampon çoğunlukla ilk hafta sonunda alınmıştır, kanaldaki eriyen malzeme bu dönemde çözülür | Su korumasına devam, ağır kaldırmama, masa başı işe dönüş çoğu zaman mümkün |
| 4 ile 6. hafta | Greftin büyük ölçüde kaynaşması, işitmenin açılmaya başlaması | Yüzme ve uçak için hekim onayı, hafif sporlara kontrollü dönüş |
| 3. ay | Zarın iyileşmesinin tamamlanması | Kontrol muayenesi ve işitme testinin tekrarlanması |
- Banyo ve duşta kulağa vazelinli pamuk ya da hekimin önerdiği koruyucu konularak su kaçması önlenir.
- Saçlar yıkanırken baş öne eğilir, duş başlığı doğrudan kulağa tutulmaz.
- Burun sümkürülmez, burun temizliği hekimin önerdiği yolla ve nazikçe yapılır.
- Hapşırık ya da öksürük geldiğinde ağız açık tutulur.
- İlk haftalarda ağır kaldırmaktan, ıkınmaktan ve öne eğilerek uzun süre çalışmaktan kaçınılır.
- Uçak yolculuğu ve dalış için mutlaka hekime danışılır, basınç değişimi greft için risklidir.
- Ameliyatlı kulağa pamuklu çubuk sokulmaz, kulak kanalına damla ya da yağ kendi başına damlatılmaz.
- Hekimin uygun gördüğü kulak damlası ve ilaçlar önerildiği şekilde kullanılır.
- Sigara kullananların bu dönemde bırakması iyileşmeye katkı sağlar.
Ameliyatlı kulakta kaşıntı sık görülür, ancak pamuklu çubukla kulak temizliği gibi alışkanlıklar iyileşen zarı zedeleyebilir. Çocuklarda burun ve kulak enfeksiyonlarına karşı daha dikkatli olunur. Daha önce kulak tüpü takılmış çocuklarda kalan delik de benzer şekilde onarılabilir.
Hemen hekime başvurulacak durumlar. Aşağıdaki belirtilerden biri ortaya çıkarsa kontrol tarihini beklemeden hekime başvurulmalıdır.
- Ateşle birlikte artan kulak ağrısı.
- Kötü kokulu, koyu ya da giderek artan kulak akıntısı.
- İlk günlerdeki hafif sızıntının dışında, durmayan ya da artan kulaktan kan gelmesi.
- Şiddetli baş dönmesi, kusma ya da dengede belirgin bozulma.
- Yüzün bir yarısında güçsüzlük, göz kapağını kapatamama ya da ağız kenarında kayma.
- Kulak arkasındaki kesi yerinde kızarıklık, şişlik ya da akıntı.
- İşitmede ani ve belirgin azalma.
Kulak zarı ameliyatı sonrası ilk günlerde hafif kanlı sızıntı, kulakta çıtırtı ve dolgunluk hissi beklenen bulgulardır. Kontrol muayeneleri aksatılmadığında olası sorunlar erken fark edilir. Zarın kapanıp kapanmadığı ve işitmedeki değişim, iyileşme tamamlandığında yapılan muayene ve işitme testiyle değerlendirilir. StatPearls kulak zarı perforasyonu bölümü da işitme değerlendirmesinin onarım sonrası takibin parçası olduğunu belirtir.
Timpanoplasti Ameliyatı Olanların Yorumları Nelerdir?
Timpanoplasti ameliyatı olanların yorumları çoğunlukla ameliyat sonrası ağrı, tamponlu günlerdeki işitme azlığı, su yasağının süresi ve işitmenin ne zaman açıldığı üzerine yoğunlaşır.
Paylaşımlarda ağrının çoğu kişide beklenenden hafif olduğu, buna karşın kulaktaki dolgunluk ve çıtırtı seslerinin ilk haftalarda kaygı yarattığı sık anlatılır. Bu bulguların tıbbi karşılığı, tamponun ve orta kulaktaki destek malzemesinin varlığıdır. İşitmenin hemen düzelmemesi de yorumlarda tekrar eden bir konudur, çünkü gerçek sonuç zarın tam iyileşmesinden sonra ölçülür. Tat değişikliği, uçak yolculuğu ve işe dönüş zamanı da sıkça sorulur. Bu konuların hangi tıbbi süreçle ilişkili olduğu kulak zarı ameliyatı olanların yorumları başlığı altında tek tek açıklanmaktadır. Her kulağın durumu farklı olduğu için başkasının deneyimi, kişinin kendi muayene bulgularının yerini tutmaz.

