Kulak Zarı Delinmesi/Yırtılması Tedavi Yöntemleri (Timpanoplasti)

Kulak zarı delinmesi tedavisi, zardaki deliğin boyutuna, nedenine ve iyileşme hızına göre ilaç tedavisi, kağıt yama, miringoplasti ve timpanoplasti ameliyatından oluşan seçeneklerdir. Küçük delinmelerin çoğu ise hiçbir tedaviye gerek kalmadan kendiliğinden kapanır.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleHangi yöntemin uygun olduğunu kulağın muayenesi ve işitme ölçümü belirler. Antalya’da Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Sema Koç, ameliyatsız kulak zarı tedavisinden kulak zarı onarım ameliyatına kadar bütün seçenekleri, kimde ne zaman düşünüldüğünü ve tedavi sonrasında dikkat edilecekleri sırasıyla açıklıyor.
Kulak Zarı Delinmesi/Yırtılması Neden Olur?
Kulak zarı delinmesi ya da yırtılması çoğunlukla orta kulak enfeksiyonu, ani basınç değişimi, kulağa sokulan bir cisim veya kafaya ve kulağa gelen bir darbe nedeniyle olur.
En sık neden orta kulak iltihabı sırasında zarın arkasında biriken iltihabın basıncıdır. Zar bu basınca dayanamayıp delinir, akıntı dışarı çıkar ve ağrı çoğu zaman o anda hafifler. Uçak inişi, dalış ya da patlama gibi ani basınç değişimleri, kulağa yapılan tokat ve pamuklu çubukla kulak temizliği sırasında zarın zedelenmesi diğer sık nedenlerdir.
Uzun süre takılı kalan bir kulak tüpü çıktıktan sonra yerinde küçük bir delik kalabilir. Tekrarlayan enfeksiyonlar ise zarı inceltir ve kalıcı deliklere yol açabilir. Nedenin bilinmesi tedavi seçimini doğrudan etkiler, çünkü travmaya bağlı temiz bir yırtık ile yıllardır akıntı yapan bir delik aynı şekilde ele alınmaz. Ağrı, akıntı, işitme azalması ve çınlama gibi kulak zarı delinmesinin belirtileri ve nedenleri ayrı ayrı değerlendirilir. Kulaktan aniden kanlı akıntı gelmesi de yırtılmanın sık işaretlerindendir ve kulaktan kan gelmesi durumunda kulağın ilk birkaç gün nasıl korunacağı önem taşır.
Kulak Zarı Delinmesi/Yırtılması Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Kulak zarı delinmesi ve yırtılması tedavi yöntemleri dört ana başlıkta toplanır: ilaç tedavisi, kağıt yama ile onarım, miringoplasti ve timpanoplasti ameliyatı.
Seçim yapılırken deliğin büyüklüğü ve yeri, kulakta aktif enfeksiyon olup olmadığı, delinmenin ne kadar zamandır sürdüğü ve işitme kaybının derecesi birlikte değerlendirilir. Muayenede zar mikroskop ya da endoskopla incelenir, sonra işitme testi (odyometri) ile işitmenin ne kadar etkilendiği ölçülür. Bu iki bilgi, hangi basamaktan başlanacağını belirler.
Küçük ve yeni oluşmuş delinmelerin büyük kısmı ise hiçbir tedaviye gerek kalmadan birkaç hafta içinde kendiliğinden kapanır. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) hasta bilgilendirmesi, delinen kulak zarının çoğunlukla 2 ay içinde kendi kendine iyileştiğini ve işitmenin eski hâline döndüğünü belirtir.
Bu dönemde yapılacak en önemli iş kulağı korumaktır. Kulak kuru tutulur, duş alırken dış kulağa vazelinli pamuk yerleştirilerek suyun girmesi engellenir. Kulağa damla, yağ ya da pamuklu çubuk sokulmaz. Burun sert sümkürülmez, çünkü sümkürmek orta kulağa basınç gönderir ve kapanmakta olan zarı zorlar. Yüzme ve dalış zar kapanana kadar ertelenir.
Bu takip dönemi bir tedavi yöntemi değildir, zarın kendi iyileşmesine fırsat tanınan ve kontrol muayeneleriyle izlenen bir süreçtir. Genellikle 6 ile 8 hafta sonunda delik küçülmüyorsa ya da enfeksiyon eşlik ediyorsa aşağıdaki tedavi yöntemlerinden biri planlanır.
İlaç Tedavisi
İlaç tedavisi deliği kapatmaz, ancak enfeksiyonu kontrol ederek zarın kendi kendine iyileşmesi için uygun ortamı hazırlar. Kulakta akıntı varsa ya da delinme kirli bir travmayla olduysa öncelik enfeksiyonu durdurmaktır.
Hekimin uygun gördüğü antibiyotikli kulak damlası, gerekirse ağızdan alınan antibiyotikle birlikte kullanılır. Delik varken her damla kulağa güvenli değildir. Bazı damlalar orta kulağa geçerek iç kulağa zarar verebilir. Bu yüzden eczaneden ya da evdeki eski bir kutudan rastgele damla kullanılmaz. Ağrı için hekimin önerdiği ağrı kesiciler yeterli olur.
Burun tıkanıklığı ve alerji, östaki borusunun çalışmasını bozarak iyileşmeyi geciktirir. Bu sorunlar varsa onlar da tedavi edilir. MedlinePlus tıp ansiklopedisinin kulak zarı yırtılması maddesi de enfeksiyon gelişmesini önlemek ya da var olan enfeksiyonu tedavi etmek için antibiyotik verilebileceğini, kulağın kuru tutulmasının iyileşmeye yardım ettiğini belirtir.
Kağıt Yama ile Onarım
Kağıt yama, kendiliğinden kapanmayan küçük ve kenarları temiz deliklerde, muayenehane koşullarında zarın üzerine ince bir yama yerleştirilerek yapılan basit bir onarımdır. Halk arasında kulak zarı yaması olarak bilinir.
İşlem sırasında deliğin kenarları hafifçe tazelenir, böylece zarın kendi dokusunun büyümesi uyarılır. Sonra delik ince bir kağıt ya da benzeri bir malzemeyle kapatılır. Yama, zarın altından büyüyen yeni doku için bir köprü görevi görür. Genellikle lokal uyuşturma yeterlidir ve hasta aynı gün evine döner.
Tek uygulamada sonuç alınamazsa yama birkaç hafta arayla birkaç kez yenilenebilir. Büyük deliklerde, zarın kenarına kadar uzanan deliklerde ve akıntılı kulakta yamanın tutma olasılığı düşüktür. Bu hastalarda ameliyat daha uygun bir seçenek olur.
Miringoplasti
Miringoplasti, kendiliğinden ya da yamayla kapanmayan deliklerde yalnız kulak zarının, kişinin kendi dokusundan alınan bir greftle onarıldığı ameliyattır. Orta kulağa ve işitme kemikçiklerine müdahale edilmez.
Daha çok küçük ve orta büyüklükteki, akıntısı olmayan deliklerde tercih edilir. Çoğu zaman kulak kanalından yapılır ve timpanoplastiye göre daha kısa sürer. Greft, deliğin altına ya da üstüne yerleştirilerek zarın yeni dokuyla kapanması sağlanır.
Timpanoplasti Ameliyatı
Timpanoplasti, kulak zarının onarımına ek olarak orta kulağın temizlenmesini ve gerekirse işitme kemikçiklerinin onarımını da kapsayan ameliyattır. Kulak zarı yırtılması tedavisinde en kapsamlı basamaktır.
Büyük delikler, uzun süredir akıntı yapan kulaklar ve kemikçik hasarı şüphesi olan hastalarda bu ameliyat planlanır. MedlinePlus kulak zarı onarımı maddesi de küçük delikler için daha kısa süren işlemlerden, büyük delikler ve kronik enfeksiyon için timpanoplastiden söz eder.
Greft olarak çoğunlukla kulak arkasındaki kas zarı ya da kulak kepçesinden alınan ince bir kıkırdak kullanılır. Ameliyatın hangi yoldan yapıldığı, timpanoplasti ameliyatının nasıl yapıldığı ve iyileşme sürecinin her aşaması ayrıca ele alınır. Kronik enfeksiyon kemiğe yayılmışsa, örneğin mastoidit varsa, ameliyat kapsamı genişletilebilir.
Aşağıdaki tablo dört yöntemi genel çizgileriyle karşılaştırır. Süreler ortalama bir çerçevedir ve kişiye göre değişir.
| Yöntem | Hangi deliğe uygun | Süre ve iyileşme | Not |
|---|---|---|---|
| İlaç tedavisi | Akıntılı ya da enfeksiyon riski olan delik | Enfeksiyon genellikle 1 ile 2 haftada geriler | Deliği kapatmaz, iyileşmeye zemin hazırlar |
| Kağıt yama | Kendiliğinden kapanmayan küçük, kenarı temiz delik | Muayenehanede kısa işlem, gerekirse tekrar | Büyük ve akıntılı delikte tutma olasılığı düşük |
| Miringoplasti | Kapanmayan küçük ve orta boy, akıntısız delik | Kısa ameliyat, iyileşme haftalar içinde | Yalnız zar onarılır |
| Timpanoplasti | Büyük, kalıcı, akıntılı ya da kemikçik hasarlı delik | Ameliyat, iyileşme haftalar içinde | Zar ve gerekirse kemikçikler onarılır, kontroller aylar sürer |
Tablodaki yöntemler her zaman sırayla uygulanmaz. Yıllardır akıntı yapan büyük bir delikte yama atlanıp doğrudan ameliyat planlanabilir. Taze ve küçük bir yırtıkta ise çoğu zaman tedaviye gerek kalmaz. Delinmeyle birlikte belirgin baş dönmesi ya da ani işitme kaybı şüphesi varsa iç kulağın etkilenip etkilenmediği ayrıca ve hızla değerlendirilir.
Çocuklarda. Çocuklarda zar delinmesinin en sık nedeni orta kulak iltihabıdır ve tedavi kararında yaş, konuşma gelişimi ve tekrarlayan enfeksiyon sıklığı da hesaba katılır. Ameliyat kararı genellikle daha temkinli verilir ve çocuklarda ve bebeklerde kulak zarı delinmesi ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Kulak Zarı Onarım Ameliyatından Sonra Neler Yapılmalıdır?
Kulak zarı onarım ameliyatından sonra yapılması gerekenlerin özü, greftin yerine tutunması için kulağı sudan, basınçtan ve zorlamadan korumaktır. İlk haftalar sonucu en çok etkileyen dönemdir.
- Kulağa su kaçırılmaz. Duşta dış kulağa vazelinli pamuk konur, banyo ve yüzme hekim izin verene kadar ertelenir.
- Burun sümkürülmez. Hapşırırken ağız açık tutulur, böylece orta kulağa basınç gitmez.
- Ağır kaldırmaktan, ıkınmaktan ve öne eğilerek yapılan zorlayıcı işlerden kaçınılır.
- Uçak yolculuğu ve dalış için mutlaka hekime danışılır.
- Kulak içine hekimin verdiği damla dışında hiçbir şey konmaz, kulak içindeki tampon kendiliğinden çıkarılmaz.
- Soğuk algınlığından korunmaya çalışılır, burun tıkanıklığı olursa hekime bilgi verilir.
- Kontrol muayenelerine düzenli gidilir ve işitme birkaç ay sonra yeniden ölçülür.
İlk günlerde kulakta dolgunluk, hafif çıtırtı ve işitmenin henüz düzelmemiş olması beklenen durumlardır. Kulak kanalındaki tampon ve şişlik nedeniyle işitme ilk haftalarda olduğundan az hissedilir. Greftin tam tutunduğu ve işitmenin oturduğu genellikle birkaç ay içinde anlaşılır.
Hastaların en çok merak ettiği konular işe dönüş, uyku pozisyonu ve kulağın ne zaman ıslatılabileceğidir. Bu sorular kulak zarı ameliyatı olanların yorumlarında de sık geçer. Yanıtları kişiden kişiye değişir ve ameliyatın kapsamına bağlıdır. Masa başı işe dönüş çoğunlukla 1 ile 2 hafta içinde mümkün olurken, kulak zarı onarım ameliyatının süresi ve olası riskleri ameliyatın türüne göre farklılık gösterir.
Hemen hekime başvurulacak durumlar. Aşağıdaki belirtilerden biri olursa kontrol tarihini beklemeden hekime başvurulmalıdır.
- Yükselen ateş ya da titreme.
- Kulaktan kötü kokulu, koyu ya da giderek artan akıntı.
- Kulak arkasında kızarıklık, şişlik veya ağrı.
- Belirgin baş dönmesi, dengesizlik ya da bulantı.
- Yüzde kayma, gözü kapatamama gibi yüz felci belirtileri.
- İşitmenin aniden belirgin şekilde azalması.
- Durmayan kanama ya da ağrı kesiciye rağmen artan şiddetli ağrı.
Bu belirtiler sık görülmez, ancak enfeksiyon ya da iç kulağın etkilenmesi gibi hızlı müdahale gerektiren durumlara işaret edebilir. Ameliyat olmamış ama delinme yaşayan kişiler için de aynı uyarılar geçerlidir. Kulak zarının iyileşme sürecinde kulak zarı yırtılmasının ilk günlerinde yapılması gerekenler bu dönemi de kolaylaştırır. Bir kulak burun boğaz uzmanının düzenli kontrolü, zarın kapanıp kapanmadığının ve işitmenin korunup korunmadığının anlaşılmasının tek güvenilir yoludur.
Kulak Zarı Delinmesi Tedavisi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kulak zarı delinmesi tedavisi hakkında en sık sorulanlar ameliyatsız iyileşme, yama, ameliyat türleri ve hangi hekime gidileceğidir.
Kulak zarı ameliyatsız iyileşir mi?
Kulak zarı yaması nedir, kimlere yapılır?
Miringoplasti ile timpanoplasti arasındaki fark nedir?
Kulak zarı delinmesine hangi doktor bakar?

