Çocuklarda ve Bebeklerde Kulak Zarı Delinmesi

Çocuklarda kulak zarı yırtılması, dış kulak yolunu orta kulaktan ayıran ince zarda delik oluşmasıdır ve çoğunlukla orta kulak iltihabı sırasında biriken basınç ya da kulağa sokulan bir cisim nedeniyle gelişir.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleBebek ve küçük çocuk ağrısını anlatamadığı için kulak zarı delinmesi çoğu zaman yastıktaki akıntıyla fark edilir. Antalya’da Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Sema Koç, ailelerin evde neye dikkat etmesi gerektiğini, hangi durumun acil olduğunu ve iyileşme sürecini yaş gruplarına göre açıklıyor.
Çocuklarda ve Bebeklerde Kulak Zarı Delinmesi Nasıl Anlaşılır?
Çocuklarda ve bebeklerde kulak zarı delinmesi çoğunlukla kulaktan gelen akıntı, ani rahatlayan bir kulak ağrısı ve seslere tepkinin azalmasıyla anlaşılır. Kesin tanıyı ise hekim kulağa otoskopla bakarak koyar.
Erişkinde görülen kulak zarı delinmesinin genel belirtileri çocukta da aynıdır, ancak çocuk bunları her zaman sözle anlatamaz. Bu yüzden ailenin gözlemi tanıda önemli bir ipucudur. Kulak zarı yırtıldığında orta kulaktaki basınç boşalır. Birkaç gündür kulağını tutan, huzursuz olan çocuğun bir anda sakinleşmesi, sonra da kulaktan sarımsı ya da kanlı bir akıntı gelmesi tipik tablodur.
Çocuklarda
Okul çağındaki ve konuşabilen çocuklar kulakta dolgunluk, uğultu, işitmede azalma ya da kulağın içinden sıvı geldiğini kendileri söyleyebilir. Bazı çocuklar ağrının önce şiddetlendiğini, sonra aniden hafiflediğini anlatır. Bu hafifleme iyileşme sanılabilir, oysa çoğu zaman zarın delindiğini gösterir.
Okulda öğretmenin sözlerini kaçırmak, televizyonun sesini açmak, sık sık «ne dedin» diye sormak da dikkat edilmesi gereken işaretlerdir. Darbe, tokat, havai fişek patlaması ya da havuza başüstü atlama sonrası ani başlayan ağrı ve işitme kaybı travmaya bağlı yırtığı düşündürür. Kulağına kalem, toka ya da kulak çubuğu sokan çocukta kulaktan az miktarda kan gelmesi de bu yönde bir işarettir. Kulaktan kan gelmesi her zaman zar yırtığı anlamına gelmez, dış kulak yolundaki bir sıyrıktan da kaynaklanabilir, bu ayrımı muayene yapar.
Bebeklerde
Bebeklerde kulak zarı delinmesinin en belirgin işareti, yastıkta ya da kulak çevresinde fark edilen sarı, yeşil veya kanlı lekedir. Öncesinde genellikle ateş, gece sık uyanma ve emerken ağlama görülür.
Bebek ağrıyı kulağını çekiştirerek, başını yastığa sürterek ya da beslenmeyi reddederek gösterebilir. Emme ve yutma hareketi orta kulaktaki basıncı değiştirdiği için iltihaplı kulak beslenme sırasında daha çok ağrır. Soğuk algınlığından birkaç gün sonra başlayan huzursuzluk orta kulak iltihabı için tipiktir. Zar delindikten sonra huzursuzluğun azalması aileyi rahatlatır, ancak akıntı devam ettiği sürece kulağın hekime gösterilmesi gerekir.
| Yaş grubu | Ailenin fark edebileceği işaretler | Ne düşündürür |
|---|---|---|
| 0 ile 12 ay | Yastıkta sarı, yeşil ya da kanlı leke, ateş, emerken ağlama | İltihaba bağlı zar delinmesi |
| 1 ile 3 yaş | Kulağı çekiştirme, gece sık uyanma, ani sakinleşme sonrası akıntı | Orta kulak iltihabı ve basınçla yırtılma |
| 3 ile 6 yaş | Kulağa cisim sokma öyküsü, az kanlı akıntı, seslere geç tepki | Travmaya ya da iltihaba bağlı yırtık |
| 6 yaş ve üstü | Uğultu, kulakta dolgunluk, işitmede azalma, darbe veya havuz sonrası ağrı | Travma, basınç değişimi ya da iltihap |
Tablo bir yol gösterici olarak düşünülmelidir. MedlinePlus tıp ansiklopedisi de kulak zarı yırtığının en sık nedenleri arasında orta kulak enfeksiyonunu ve kulağa sokulan cisimleri sayar. Bebeklerde orta kulak iltihabı çok sık görüldüğü için iltihaba bağlı delinme bu yaşta en olası nedendir.
Çocuklarda ve Bebeklerde Kulak Zarı Yırtılmasında Neler Yapılmalıdır?
Çocuklarda ve bebeklerde kulak zarı yırtılmasında yapılması gereken ilk şey kulağı kuru ve temiz tutmak, kulağın içine hiçbir şey koymamak ve çocuğu birkaç gün içinde bir kulak burun boğaz uzmanına göstermektir.
Çocuklarda. Dış kulaktaki akıntı, temiz ve kuru bir gazlı bez ya da mendille yalnızca kulak kepçesinden silinir. Kulak yolunun içine girilmez. Banyoda kulağa su kaçmaması için kulak girişine vazelinle hafifçe yağlanmış bir pamuk tıkaç konabilir ve banyodan sonra hemen çıkarılır. Yüzme, havuz ve deniz zar kapanana kadar ertelenir. Ağrı ve ateş için hekimin önerdiği, çocuğun yaşına ve kilosuna uygun ağrı kesici kullanılır. Çocuğa burnunu sert sümkürmemesi, hapşırırken ağzını açık tutması öğretilir, çünkü bu hareketler orta kulağa basınç gönderir.
Bebeklerde. Bebekte akıntı kulak kepçesinin dışından nazikçe temizlenir ve yastığa temiz bir bez serilir. Banyoda başı sudan uzak tutulur, saçlar yıkanırken kulak bir avuçla kapatılır. Bebeği beslerken başını biraz yüksekte tutmak, biberonla sırt üstü yatırarak beslememek orta kulağa sıvı kaçmasını azaltır. Burun tıkanıklığı varsa serum fizyolojik ve burun aspiratörü ile burun açık tutulur. Ateş ve huzursuzluk için bebeğin yaşına uygun ilaç ve dozu hekim belirler.
Zar delinmesi orta kulak iltihabı sırasında olduysa hekim gerekli görürse antibiyotik ya da antibiyotikli kulak damlası başlar. Hangi ilacın kullanılacağına muayene sonrası karar verilir. Her damla uygun değildir. MedlinePlus çocuklarda akut kulak enfeksiyonu sayfası da çocuklarda kulak enfeksiyonunun büyük kısmının birkaç günde düzeldiğini, tedavinin ise çocuğun yaşına ve şikâyetin şiddetine göre seçildiğini belirtir.
Yapılmaması gerekenler. Evde iyi niyetle yapılan bazı uygulamalar zarın kapanmasını geciktirebilir.
- Kulağa zeytinyağı, sarımsak yağı, anne sütü ya da evde hazırlanan karışım damlatmayın.
- Hekimin önermediği hiçbir kulak damlasını kullanmayın, delik zardan orta kulağa geçen bazı damlalar zarar verebilir.
- Kulağın içine pamuk, kulak çubuğu ya da parmak sokmayın, akıntıyı içeriden temizlemeye çalışmayın.
- Kulağa sıcak su torbası ya da saç kurutma makinesiyle sıcak hava tutmayın.
- Kulağı su ile yıkamayın, havuza ve denize girmeyin.
- Akıntı kesildi diye hekimin başlattığı tedaviyi yarıda bırakmayın.
Ailelerin sık yaptığı hatalardan biri, kulak kirini pamuklu çubukla temizlemeye çalışmaktır. Pamuklu çubukla kulak temizliği kiri içeri iterek tıkaca yol açabilir ve küçük çocukta zarı doğrudan yaralayabilir.
Hemen hekime başvurulması gereken durumlar. Aşağıdaki bulgulardan biri varsa beklemeden acile ya da kulak burun boğaz uzmanına başvurun.
- Yüksek ateş ile birlikte halsizlik, uykuya eğilim ya da beslenmeyi tamamen reddetme.
- Kulak arkasında şişlik, kızarıklık ya da kulak kepçesinin öne doğru itilmesi.
- Baş dönmesi, dengesizlik, yürürken düşme ya da kusma.
- Yüzün bir tarafında kayma, gözü kapatamama ya da ağzın yana kaçması.
- Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği ya da bilinç bulanıklığı.
- Bir darbe ya da patlama sonrası ani işitme kaybı.
- Kulaktan bol miktarda ya da durmayan kan gelmesi.
Kulak arkasında şişlik ve kızarıklık, iltihabın kulak arkasındaki kemiğe yayıldığı mastoidit tablosunu düşündürür ve aynı gün değerlendirme gerektirir. Baş dönmesi ve yüz felci iç kulağın ya da yüz sinirinin etkilendiğini gösterebilir. Beklemek doğru olmaz.
| Gördüğünüz işaret | Ne yapmalı |
|---|---|
| Yastıkta akıntı, ateş yok, çocuk rahat | Kulağı kuru tutun, 1 ile 3 gün içinde muayene randevusu alın |
| Akıntı ile birlikte ateş ve huzursuzluk | Aynı gün ya da ertesi gün hekime gösterin |
| Kulağa cisim sokulduktan sonra kanama ve ağrı | Cismi çıkarmaya çalışmayın, aynı gün muayene edin |
| Kulak arkasında şişlik, kızarıklık | Beklemeden acile başvurun |
| Baş dönmesi, kusma, yüzde kayma | Beklemeden acile başvurun |
| Akıntı 1 haftadan uzun sürüyor | Yeniden muayene ve gerekirse akıntıdan kültür |
Çocuklarda ve Bebeklerde Kulak Zarı Yırtılması Nasıl Tedavi Edilir?
Çocuklarda ve bebeklerde kulak zarı yırtılması çoğunlukla ameliyatsız tedavi edilir, çünkü küçük delikler birkaç hafta içinde kendiliğinden kapanır. Tedavinin amacı varsa iltihabı kontrol etmektir, zarın kapanması ise kontrol muayeneleriyle izlenir.
Çocukların kulak zarı iyi kanlanan, hızlı yenilenen bir dokudur. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) de kulak zarı deliklerinin çoğunun birkaç hafta içinde tedaviye gerek kalmadan kapandığını belirtir. Bu dönemde hekim kulağı belli aralıklarla kontrol eder, akıntı varsa temizler ve iltihap belirtilerine göre ilaç tedavisini düzenler.
İzlem ve kontrol. İlk muayeneden sonra genellikle 2 ile 4 hafta arasında bir kontrol planlanır. Kontrolde zarın kapanıp kapanmadığına bakılır. Zar kapandıktan sonra işitmenin normale dönüp dönmediğini anlamak için çocuğun yaşına uygun bir işitme testi yapılabilir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda oyunlu ya da cihazla yapılan özel testler kullanılır.
| Süre | Genellikle ne beklenir |
|---|---|
| İlk 1 ile 3 gün | Akıntı azalır, ağrı ve ateş geriler |
| 1. hafta | Akıntı çoğunlukla kesilir, kulak kuru tutulmaya devam edilir |
| 2 ile 6. hafta | Küçük deliklerin büyük kısmı kapanır, kontrol muayenesi yapılır |
| 3. ay | Kapanmayan delik için ek değerlendirme yapılır |
| 3 ile 6. ay ve sonrası | Kalıcı delikte onarım seçenekleri konuşulur |
Kapanmayan delik. Delik 3 ay sonra hâlâ açıksa, sık sık akıntı yapıyorsa ya da işitmeyi belirgin etkiliyorsa onarım seçenekleri gündeme gelir. Küçük delikler için yama ya da küçük girişimler, daha büyük delikler için ameliyat düşünülür. Hangi seçeneğin uygun olduğu, kulak zarı tedavi yöntemleri arasında deliğin büyüklüğü ve kulağın durumu gözetilerek belirlenir.
Kalıcı delikte uygulanan timpanoplasti ameliyatı çocuklarda genellikle belli bir yaşa kadar ertelenebilir. Bunun nedeni küçük yaşta östaki borusunun henüz olgunlaşmamış olması ve tekrarlayan orta kulak iltihaplarının onarılan zarı zorlayabilmesidir. Karar, çocuğun yaşına, iltihap sıklığına, diğer kulağın durumuna ve işitme kaybının derecesine göre verilir. Onarımın tutma olasılığı da deliğin büyüklüğüne ve kulağın iltihapsız olmasına göre değişir.
Kulak tüpü ve sıvı ile ilişkisi. Sık tekrarlayan iltihap ya da uzun süren kulakta sıvı birikmesi olan çocuklara kulak zarına küçük bir havalandırma kulak tüpü takılabilir. Tüp kendiliğinden düştükten sonra zarda çoğunlukla iz kalmadan kapanma olur. Az sayıda çocukta ise tüpün yerinde küçük bir delik kalabilir ve bu delik de aynı şekilde izlenir.
Geniz eti büyüklüğü östaki borusunun çalışmasını bozarak hem sıvı birikmesini hem de iltihabı kolaylaştırabilir. Bu durumda tedavi planı yalnız kulağı değil burun ve geniz bölgesini de kapsar. Uzun süren sıvı ve tekrarlayan delinme konuşma gelişimini etkileyebileceği için çocuklarda işitme kaybının nedenleri de değerlendirmeye katılır.
Ameliyat Sonrasında Neler Yapılmalıdır?
Ameliyat sonrasında çocuğun kulağı kuru tutulur, burnunu sert sümkürmesi ve ağır fiziksel oyunlar bir süre kısıtlanır, kontrol randevularına düzenli gelinir. Bu kurallar onarılan zarın tutunmasına yardımcı olur.
Burada ailenin rolü büyüktür. Aşağıdaki öneriler genel bir çerçevedir. Süreler yapılan işleme göre değişir ve hekim kontrolde günceller.
Banyo ve yüzme. Ameliyat olan kulağa su kaçmaması gerekir. Banyoda kulak girişine hekimin önerdiği şekilde tıkaç konur, saç yıkanırken baş geriye eğilir. Havuz ve deniz için hekimin onayı beklenir, bu süre çoğu zaman birkaç haftadan uzundur.
Okul ve oyun. Okula dönüş çoğunlukla 1 hafta içinde mümkündür. Beden eğitimi dersi, top oyunları, takla ve temaslı sporlar birkaç hafta ertelenir. Kulağa darbe gelebilecek oyunlardan kaçınılması istenir.
Burun sümkürme ve hapşırma. Çocuğa burnunu sert sümkürmemesi, bir burun deliğini kapatıp diğerinden üflememesi öğretilir. Hapşırırken ağzını açık tutmak orta kulağa giden basıncı azaltır. Soğuk algınlığı olursa hekime haber verilir.
Uçak yolculuğu. Uçağın iniş ve kalkışındaki basınç değişimi onarılan zarı zorlayabilir. Uçak yolculuğu planlanıyorsa zaman hekimle birlikte belirlenir. Bebeklerde iniş sırasında emzirmek ya da biberon vermek basınç dengelenmesine yardım eder.
Kontroller. İlk kontrolde kulak yolundaki tampon ya da destek malzemesi değerlendirilir. Zarın tuttuğu sonraki kontrollerde görülür ve iyileşme tamamlandığında işitme yeniden ölçülür.
Ameliyat sonrası ilk günlerde kulakta dolgunluk, hafif çıtırtı ve az miktarda kanlı sızıntı beklenen bulgulardır. Bu dönemde ailelerin en çok merak ettiği konular ağrı, işitmenin ne zaman açılacağı ve okula dönüştür. Kulak zarı ameliyatı olanların yorumlarında da çoğunlukla bu başlıklar öne çıkar.
Ateş, kulaktan kötü kokulu akıntı, artan ağrı, kulak arkasında şişlik, baş dönmesi ya da yüzde kayma olursa kontrol günü beklenmeden hekime başvurulur. Çocuğun ağrıyı anlatamadığı yaşta huzursuzluk ve beslenmeyi reddetme de dikkate alınmalıdır. Amerikan Pediatri Akademisi aile rehberi da kulak sorunu olan çocuklarda ateşin ve davranış değişikliğinin izlenmesini önerir. Uzun süreli kulak şikâyetlerinde çocuklarda kulak ağrısı ile zar sorununun birbirine karıştırılmaması için muayene esastır, tekrarlayan iltihaplarda ise çocuklarda kulak iltihabı erken ele alındığında zarın yeniden delinme olasılığı azalır.
Çocuklarda Kulak Zarı Delinmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ailelerin çocuklarda kulak zarı delinmesi hakkında en sık sorduğu sorular belirtiler, iyileşme süresi ve tedaviye ihtiyaç olup olmadığı üzerinedir.
Kulak zarının yırtıldığını nasıl anlarız?
Kulak zarı yırtılması nasıl tedavi edilir?
Kulak zarının yırtılması düzelir mi?
Kulak zarı yırtığı kaç günde iyileşir?
Çocuklarda kulak zarı delinmesi belirtileri nelerdir?
Kulak zarı delinmesi kendiliğinden kapanır mı?

