İç Kulak Kireçlenmesi (Otoskleroz) Nedir? Otoskleroz Neden Olur?

Kulakta Kireçlenme Neden Olur?

Kulakta kireçlenme, iç kulağı dışarıdan saran sert kemik kapsülde eski kemiğin yıkılıp yerine süngerimsi ve düzensiz yeni kemik yapılmasıyla ortaya çıkar. Yeni kemik yapımını neyin başlattığı hâlâ tam olarak bilinmiyor, ancak kalıtımın, kadınlık hormonlarının ve bazı viral enfeksiyonların birlikte etkili olduğu düşünülüyor. Hangi etkenin ne kadar ağır bastığı kişiden kişiye değişir.

Yeni kemiğin işitmeyi neden azalttığı, sesin kulaktaki yolu izlenince anlaşılır. Ses dalgası kulak zarını titreştirir, titreşimi de orta kulaktaki üç küçük kemikçik, yani çekiç, örs ve üzengi (stapes) iç kulağa taşır. Üzengi zincirin son halkasıdır ve sesi iç kulağın giriş kapısı olan oval pencereden salyangoza (koklea) aktarır.

Otosklerozda yeni kemik en sık tam bu noktada, üzenginin tabanı ile oval pencerenin birleştiği yerde gelişir. Üzengi adeta yerine kaynar ve titreşemez. Hastalık iç kulağı saran kemikte başladığı için halk arasında iç kulak kireçlenmesi diye de anılır, ama belirtilerin çoğu orta kulaktaki bu kilitlenmeden kaynaklanır.

Kireçlenme kelimesi yanıltıcıdır. Süt ürünleri, kireçli su ya da kalsiyum takviyesi kulak kireçlenmesine yol açmaz. Süt ürünlerini ve kalsiyumu kesmek de hastalığın seyrini değiştirmez, üstelik kemik sağlığı için gereken kalsiyumdan gereksiz yere vazgeçilmiş olur.

Kulak kireçlenmesini kulak kiriyle de karıştırmamak gerekir. Otosklerozdaki yeni kemik kulağın içindeki kemikte oluşur, dış kulak yolunda biriken bir madde değildir ve yıkama ya da temizlikle giderilmez. Kulağa çubuk sokmak işitmeyi düzeltmez, yalnızca kulak yolunu tahriş eder.

Halk arasında kulak zarındaki beyaz plaklara ya da orta kulakta biriken kireç plaklarına da bazen kireçlenme denir. Bunlar otoskleroz değildir, çoğunlukla geçirilmiş kulak iltihaplarından kalan izlerdir.

Otoskleroz (İç Kulak Kireçlenmesi) Belirtileri Nelerdir?

Otosklerozun ana belirtisi aylar ve yıllar içinde yavaş yavaş artan işitme kaybıdır, hastaların önemli bir kısmında bu kayba kulak çınlaması ya da uğultu da eşlik eder. Kayıp çoğu zaman önce tek kulakta başlar, hastaların çoğunda ise zamanla diğer kulak da etkilenir.

Otosklerozda kulak ağrısı, akıntı ya da şişlik olmaz. Kişi sorunu çoğunlukla çevresindekilerin “Televizyonun sesini neden bu kadar açıyorsun?” uyarısıyla fark eder. Bazı kadınlarda işitme kaybı gebelik döneminde hızlanabilir.

• Kalın ve alçak sesleri, fısıltıyı ve telefonda konuşulanı duymakta zorlanma
• Kendi sesini ve çiğneme sesini kafanın içinde daha yüksek duyma, bu yüzden farkında olmadan kısık sesle konuşma
• Gürültülü ortamda karşıdakini sessiz ortama göre daha iyi anlama
• Kulakta uğultu ya da çınlama, çoğunlukla işitmenin azaldığı tarafta
• Seyrek olarak kısa süreli dengesizlik ya da baş dönmesi

Gürültülü ortamda daha iyi duymak tuhaf görünse de otosklerozun tipik bulgularından biridir. Tıptaki adı Willis parakuzisidir. Karşıdaki kişi gürültüde sesini yükseltir ve yükselen ses kilitli kemikçiği aşabilir.

Kendi sesini içeriden yüksek duyan kişi, konuşurken sesini kıstığını çoğu zaman fark etmez. İlk fark edenler genellikle aile üyeleridir.

Otoskleroz dışında çınlama ve uğultuya yol açabilen durumları kulak uğultusu ve kulak çınlamasının diğer nedenleri başlıklı yazılarda bulabilirsiniz.

Otoskleroz İşitmeyi Etkiler mi?

Evet. Otoskleroz işitmeyi doğrudan etkiler ve tedavi edilmeyen hastalarda işitme kaybı yıllar içinde, kişiden kişiye değişen bir hızla ağırlaşabilir. Hastalığın başında ses iç kulağa yeterince iletilemediği için kayıp iletim tipindedir ve bu tip kayıp ameliyata ya da işitme cihazına iyi yanıt verir.

Hastalık salyangozu çevreleyen kemiğe de yayılırsa iç kulağın kendisi etkilenir. O zaman iletim kaybının üzerine sinirsel tip kayıp eklenir ve buna karma tip işitme kaybı denir. Sinirsel kısımdaki kayıp ameliyatla geri gelmez.

Bazı hastalarda işitme yıllarca neredeyse aynı düzeyde kalır, bazılarında ise hormon değişikliği dönemlerinde birkaç ay içinde düşebilir. Tam sağırlık otosklerozda sık değildir. Düzenli işitme testleriyle izlenen hastada hangi dönemde neyin yapılacağı önceden planlanabilir.

Kulak Kireçlenmesi Nasıl Önlenir?

Kulak kireçlenmesini kesin olarak önlediği bilinen bir yöntem yoktur, çünkü hastalığın ortaya çıkmasında aileden gelen yatkınlığın payı büyüktür ve bu yatkınlık değiştirilemez. Ama hastalık düzenli işitme testleriyle erken dönemde yakalanabilir, iç kulak da gürültü gibi hastalığa eklenebilecek başka hasarlardan korunabilir.

Ailesinde genç yaşta işitme kaybı olan bir kadın, televizyonun sesini açmaya başladığında, telefonda konuşulanı kaçırdığında ya da tek kulağında uğultu fark ettiğinde beklemeden işitme testi yaptırırsa tanı erken konur. Otoskleroz tanısı olan ve gebelik planlayan bir kadın bu planını hekimiyle konuşursa gebelikte işitmedeki olası değişiklikler izlenebilir.

Gürültüden korunmak hastalığın kendisini durdurmaz. Kızamık aşılamasının yaygınlaştığı ülkelerde otosklerozun daha seyrek görüldüğünü bildiren çalışmalar vardır. Yine de kızamık aşısı otosklerozdan korunma yöntemi sayılmaz.

Kulak Kireçlenmesi Tedavi Gerektirir mi?

Tedavi her hastada hemen gerekmez, çünkü kulak kireçlenmesi çoğu kişide yavaş ilerler ve işitmedeki değişim düzenli testlerle uzun süre izlenebilir. İşitme kaybı hafifse ve günlük yaşamı etkilemiyorsa yıllık işitme testiyle izlem yeterlidir, kişi konuşulanı anlamakta zorlanmaya başladığında ise tedavi gündeme gelir.

Tedavi kararı yalnızca test sonucuna göre verilmez. Hastanın işi, sosyal yaşamı, diğer kulağın durumu ve ameliyat ya da cihaz konusundaki tercihi birlikte değerlendirilir. Asıl soru, işitme kaybının kişiyi günlük hayatta en çok nerede zorladığıdır.

Tedavi ertelendiğinde ameliyat seçeneği çoğu zaman ortadan kalkmaz, ama iletişim güçlüğü yaşam kalitesini düşürür. Toplantıda, kalabalık bir sofrada ya da telefonda sürekli dikkat kesilerek dinlemek gün sonunda insanı bitkin düşürür.

Ameliyat düşünülen hastalarda bile karar verilene kadar işitme cihazı denemek hem iletişimi rahatlatır hem de kişinin ameliyattan ne beklediğini netleştirir.

Kulak Kireçlenmesi Teşhisi Nasıl Konur?

Kulak kireçlenmesi teşhisi muayene ve ayrıntılı işitme testleriyle konur, ameliyat düşünülen hastalarda kemiğin durumunu görmek için ince kesitli tomografi de eklenir. Kulak zarı normal göründüğü hâlde testte iletim tipi işitme kaybı çıkan hastada çoğu zaman ilk muayene gününde güçlü bir ön tanıya ulaşılır.

Zarın normal çıkması hastaları çoğu kez şaşırtır. Oysa zarda delik, arkasında sıvı ya da iltihap bulunmaması önemli bir ipucudur. Hastalığın aktif döneminde zarın arkasında hafif pembe bir gölge görülebilir. Aynı tip kayba orta kulakta sıvı birikmesi de yol açtığı için ikisi muayenede birbirinden ayrılır.

Testler ağrısızdır ve aynı gün tamamlanır. Merak edenler için işitme testinin (odyometri) nasıl yapıldığı ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Ameliyattan önce ulaşılan tanı bir ön tanıdır ve ameliyat sırasında üzengi doğrudan görüldüğünde kesinleşir. Seyrek olarak bu sırada kemikçik zincirinde kopukluk ya da doğuştan bir kemikçik farklılığı gibi başka bir neden de ortaya çıkabilir.

Kulak Kireçlenmesine Ne İyi Gelir?

Kulak kireçlenmesinde işitmeyi gerçekten iyileştiren seçenekler işitme cihazı ve ameliyattır, destekleyici önlemler ise günlük yaşamı ve iletişimi kolaylaştırır. Evde uygulanan yöntemler, besinler ya da bitkisel ürünler hastalığı geçirmez, çünkü hiçbirinin kilitlenen kemikçiği çözen ya da yeni kemik yapımını durduran bir etkisi yoktur.

Kalsiyumu ya da süt ürünlerini kesmek, sirke ve bitkisel damlalar kullanmak işitmeyi düzeltmez. Kulağa damlatılan maddeler ise dış kulak yolunu tahriş edebilir.

Sinirsel bileşeni ilerleyen bazı hastalarda hekim, kemik yapımını yavaşlatması amacıyla florür içeren bir tedavi düşünebilir. Florürün yararı kesin gösterilmediği için karar hastaya özel verilir. Florürlü tedaviye kendi başınıza başlamayın.

Günlük yaşamda şu önlemler işe yarar:

• Konuşurken karşınızdaki kişinin yüzünü görebileceğiniz bir yerde durun.
• Gürültülü ortamlarda sessiz bir köşe seçin, işitme cihazınız varsa gürültü programını kullanın.
• Gürültülü işlerde iç kulağı ek hasardan korumak için kulak koruyucu takın.
• Çınlama sessizlikte artıyorsa gece hafif bir arka plan sesi açın.

Çınlamayı hafifletmenin diğer yolları kulak çınlaması tedavisi rehberinde ayrıntılı anlatılıyor.

Kulak Kireçlenmesi (Otoskleroz) Tedavisi Nasıl Yapılır?

Kulak kireçlenmesi tedavisinde iki ana seçenek işitme cihazı ve stapedotomi ameliyatıdır, hangisinin seçileceğini işitme testinin sonucu ile hastanın tercihi belirler. İşitme cihazı ameliyat gerektirmez ve hemen kullanılmaya başlanabilir, ameliyat ise kilitlenen üzengi kemikçiğini devre dışı bırakarak iletim tipi işitme kaybını düzeltmeyi hedefler.

Stapedotomide kulak yolundan girilir, çoğu zaman dışarıdan kesi gerekmez. Üzengi tabanında milimetrik bir delik açılır ve sesi iç kulağa taşıyacak küçük bir protez yerleştirilir. Tabanın tamamının çıkarıldığı eski tekniğe stapedektomi denir, günümüzde çoğunlukla küçük delik tekniği tercih edilir. Genel ya da lokal anestezi altında yapılabilen işlem genellikle bir saat civarında sürer ve çoğu hasta aynı gün ya da ertesi gün evine döner.

Ameliyattan sonra işitme hemen açılmaz. Kulak yolundaki tampon alınıp doku şişliği indikçe işitme genellikle birkaç hafta içinde düzelir. Protez kalıcıdır ve çoğu hastada değiştirilmesi gerekmez. Seyrek olarak protez yerinden kayabilir ya da işitme yeniden azalabilir, o zaman ikinci bir ameliyat konuşulabilir.

İlk günlerde geçici baş dönmesi ve dilin bir kenarında tat değişikliği olabilir. Bunların dışında kulak zarında küçük bir delik kalabilir, işitme beklenen kadar düzelmeyebilir ya da yüz siniri çok nadiren ve çoğunlukla geçici olarak etkilenebilir. Yüzde 1 civarında hastada ameliyat edilen kulakta sinirsel işitme kaybı gelişebilir. Ameliyat bu risk nedeniyle genellikle daha kötü duyan kulağa yapılır, ikinci kulak için de çoğu zaman en az 6 ay beklenir.

İyileşme döneminde duşta kulağa su kaçırmamak gerekir. Havuz, deniz ve dalış için hekimin onayı beklenir. Uçak yolculuğu, ağır kaldırma ve burnu sert sümkürmek ilk haftalarda önerilmez. Masa başı çalışanlar genellikle 1 ile 2 hafta içinde işe döner, kesin süreye kontrolde karar verilir.

Sinirsel bileşeni çok ilerlemiş ve işitme cihazından yeterince yararlanamayan az sayıdaki hastada koklear implant gündeme gelir.

Otoskleroz ile İlgili Sık Sorulan Sorular