Kulakta Uğultu Neden Olur? Kulak Uğultusu Nasıl Geçer?

Kulak Uğultusu Nedir?

Kulak uğultusu, dışarıda bir ses yokken kulağın içinde duyulan kalın ve boğuk bir sestir, uzaktan gelen rüzgâr, deniz ya da motor sesini andırır. Tıpta uğultu ince zil sesiyle birlikte tinnitus başlığı altında ele alınır, hastalar ise bu kalın sesi çoğu zaman ayrı bir şikâyet olarak anlatır.

Erişkinlerin yaklaşık yüzde 10 ile 15’i hayatının bir döneminde uzun süren uğultu ya da çınlama yaşar ve bu oran yaşla artar.

Uğultu ile çınlama arasındaki fark sesin perdesindedir ve perde, nedenin kulağın hangi bölümünde aranacağı konusunda ipucu verir. Kalın perdeli sesler daha çok orta kulakta basınç değişikliği, sıvı birikmesi ya da iç kulaktaki sıvı dengesinin bozulmasıyla ortaya çıkar. İnce zil sesi ise çoğunlukla iç kulaktaki duyu hücrelerinin yıpranmasıyla ilişkilidir.

Kalp atışıyla aynı ritimde vuran uğultu ayrı tutulur. Kulağın yakınından geçen damarlardan kaynaklanabildiği için farklı bir değerlendirme gerektirir.

Kulak Uğultusu Neden Olur?

Kulak uğultusu, dış kulaktan beyne kadar uzanan işitme yolunun herhangi bir noktasındaki sorundan kaynaklanabilir ve en sık nedenler işitme kaybı, kulak tıkanıklığı, enfeksiyon ve gürültüdür. Kafa içi tümörler gibi ciddi nedenler ise çok nadir görülür ve çoğu zaman başka ipuçları da verir.

Uğultu bazı nedenlerde birkaç gün içinde geçer, bazılarında uzun süreli takip gerektirir. Aşağıda en sık görülen grupları sıraladık. Daha ayrıntılı bir liste için kulak çınlamasının nedenleri yazısına bakabilirsiniz.

Tinnitus

Kulak uğultusunun en sık nedeni, yaşla ya da yıllarca gürültüye maruz kalmaya bağlı gelişen iç kulak tipi işitme kaybıdır. Bu kayıpla birlikte duyulan sese tıpta tinnitus denir ve kalın uğultu da, ince zil sesi de, ikisinin arasında kalan tıslama da aynı ad altında toplanır.

İç kulaktaki duyu hücreleri azaldığında beyne giden ses sinyali de azalır. Beyin eksilen sinyalin yerini kendi ürettiği bir sesle doldurur ve kişi bu sesi uğultu olarak duyar. Kayıp çoğu zaman tiz seslerden başladığı için insan iyi işittiğini düşünür, uğultu ise kaybın ilk işareti olabilir.

Elli yaşını geçmiş ve uğultusu iki kulakta birden olan bir kişide işitme testi bu yüzden ilk adımdır. Test sonucu hem nedeni gösterir hem de işitme cihazının işe yarayıp yaramayacağını ortaya koyar.

Gürültü ya da Yüksek Sese Maruz Kalma

Konser, düğün, maç ya da atış sonrasında başlayan uğultu, iç kulaktaki duyu hücrelerinin yüksek ses karşısında yorulduğunu ve dinlenmeye ihtiyacı olduğunu gösterir. Bir kerelik yüksek sesten sonra uğultu genellikle birkaç saat ile birkaç gün içinde azalır, iç kulak dinlendikçe de kaybolur.

Gürültülü iş yerlerinde yıllarca çalışanlarda hasar birikir. Önce uğultu gelip gider, zamanla kalıcı hâle gelir ve tiz seslerde işitme azalır. Patlama gibi çok yüksek tek bir ses de kalıcı hasar bırakabilir.

Hasarı önlemek tedavi etmekten kolaydır. Gürültülü işlerde kulak koruyucu takmak, konser ve düğünde hoparlöre yakın durmamak, kulaklıkla müzik dinlerken sesi en fazla yüzde 60 düzeyinde tutmak iç kulağı korur. Gürültüden sonra uğultu varsa ertesi gün yeniden yüksek sesli bir ortama girmeyin. İki üç gün içinde azalmayan uğultu muayene gerektirir.

Kulak Tıkanıklığı

Kulak tıkanıklığı dış seslerin kulağa ulaşmasını azalttığı için kişi nefes ve kalp atışı gibi kendi vücudundan gelen sesleri uğultu şeklinde duymaya başlar. Tıkanıklık dış kulak yolunda da olabilir, kulak zarının hemen arkasındaki orta kulak boşluğunda da, ama iki durumun şikâyetleri birbirine çok benzer. Tedavi ise tamamen tıkanıklığın yerine göre değişir.

Dış kulak yolunda en sık neden kulak kiridir. Pamuklu çubuk kullanan kişilerde kir içeri itilir ve sertleşerek tıkaç oluşturur. Yaz aylarında duştan ya da denizden sonra kulağa kaçan su, kiri şişirir. Şişen kir tıkacı, ani uğultu ve boğuk işitme şikâyetiyle yapılan başvuruların başında gelir.

Orta kulaktaki tıkanıklığın en sık nedeni ise Östaki tüpünün, yani orta kulağı genze bağlayan kanalın iyi çalışmamasıdır. Soğuk algınlığı, alerji ve geniz eti büyümesi bu tüpün açılmasını zorlaştırır. Kulakta basınç, dolgunluk ve uçak inişinde geçmeyen tıkanma hissi tipiktir.

Kulak Enfeksiyonları

Soğuk algınlığı, alerji ya da havuz sonrası gelişen kulak enfeksiyonları, kulak yolunda şişme ya da orta kulakta iltihaplı sıvı birikmesine yol açar. Uğultuya ağrı, ateş ve işitme azalması eşlik eder, enfeksiyon tedavi edildikçe ses de çoğu zaman yavaş yavaş kaybolur.

Orta kulak iltihabından ya da gripten sonra zarın arkasında sıvı kalabilir. Bu sıvı haftalarca uğultu ve boğuk işitme yapar. Ayrıntılar kulakta sıvı birikmesi ve grip sonrası işitme kaybı yazılarında anlatılıyor. İç kulağı tutan viral enfeksiyonlarda ise uğultuya baş dönmesi eklenebilir.

Kulak Hastalıkları

Kalıcı ya da tekrarlayan uğultuya yol açan kulak hastalıkları arasında çoğu zaman Ménière hastalığı ve kulak kireçlenmesi (otoskleroz) öne çıkar. İkisinde de uğultu tek başına kalmaz ve yıllar içinde belirginleşen işitme kaybıyla birlikte ilerler, bu yüzden hastanın düzenli aralıklarla işitme testiyle takip edilmesi gerekir.

Ménière hastalığında iç kulaktaki sıvı basıncı artar. Uğultu atak sırasında belirginleşir, kulakta dolgunluk ve dakikalar ile saatler süren baş dönmesi eşlik eder. Atakların nasıl ayırt edildiğini Ménière hastalığı ile vertigonun farkı yazısında bulabilirsiniz.

Otosklerozda üzengi kemikçiği çevresinde anormal kemik yapımı olur. Hastalık genç erişkinlerde, daha çok kadınlarda, yavaş ilerleyen işitme kaybı ve uğultu yapar. Kronik orta kulak iltihabı ve zar delikleri de bu grupta yer alır.

Kulakta bir hastalık olmasa da bazı ilaçlar iç kulağı etkileyip uğultu yapabilir. Yüksek miktarda alınan ağrı kesiciler, damar yoluyla verilen bazı antibiyotikler, bazı idrar söktürücüler ve kemoterapi ilaçları bunlar arasındadır. Yeni başlanan bir ilaçtan sonra uğultu başladıysa ilacı kendiniz bırakmayın, reçeteyi yazan hekimle konuşun.

Kafa İçi Tümörleri

Kafa içi tümörler kulak uğultusunun seyrek nedenleridir ve bunların büyük bölümü işitme sinirinin kılıfından gelişen, kansere dönüşmeyen ve yıllar içinde çok yavaş büyüyen iyi huylu tümörlerdir. Tipik belirti ise yalnızca tek kulakta süren uğultu ve aynı tarafta yavaş yavaş azalan işitmedir.

Uğultu yalnız bir kulaktaysa, aynı tarafta işitme azalıyorsa ya da denge sorunu ekleniyorsa kontrastlı MR istenir. İki kulakta birden başlayan uğultuda tümör olasılığı çok düşük olduğu için her uğultu şikâyetinde MR gerekmez.

Psikolojik Sorunlar

Stres, kaygı ve depresyon kulak uğultusunu tek başına nadiren başlatır, ancak var olan uğultuyu daha yüksek, daha rahatsız edici ve daha sürekli hissettirerek günlük yaşamı zorlaştırabilir. Uzun süren uykusuzluk da aynı etkiyi yapar ve sesi özellikle akşam saatlerinde öne çıkarır.

Yoğun bir dönemde ya da kötü bir haberin ardından uğultunun arttığını anlatan çok kişi vardır. Beyin tehdit olarak algıladığı sese daha çok dikkat verir. Ses dikkat çektikçe kaygı artar, kaygı arttıkça ses büyür. Döngüyü kırmak tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Geceleri uğultunun arttığını hissetmenin nedeni ise çoğu zaman sessizliktir. Ses aslında yükselmez, ortam sessizleştiği için daha belirgin duyulur. Yatak odasında hafif bir fan ya da yağmur sesi açmak bu yüzden işe yarar.

Kulaktaki Uğultu Neyin Belirtisi Olabilir?

Kulaktaki uğultu çoğu zaman kulak kiri, orta kulakta basınç sorunu ya da sıvı birikmesi gibi kolay düzeltilebilen bir durumun belirtisidir. Basınç hissi, baş dönmesi ya da işitme azalması gibi eşlik eden belirtiler hangi nedenin daha olası olduğunu gösterir ve muayenenin yönünü belirler.

Aşağıdaki tablo tanı koymak için değil, hangi durumda beklememeniz gerektiğini göstermek için hazırlandı.

Uğultu her zaman kulağın kendisinden kaynaklanmaz. Yüksek tansiyon, kansızlık, tiroid hastalıkları ve şeker hastalığı da uğultuyu başlatabilir ya da artırabilir. Tansiyonla bağlantısını yüksek tansiyon ile kulak çınlaması ilişkisi yazısında anlattık.

Çene ekleminde sorun olan ya da geceleri diş sıkan kişilerde uğultu çene hareketiyle değişebilir. Kafa ya da boyun darbesinden sonra başlayan uğultu da ayrı değerlendirilir.

Uğultu yalnız bir kulaktaysa sağda ya da solda olmasının tek başına bir anlamı yoktur. Asıl bakılan şey aynı tarafta işitmenin azalıp azalmadığıdır. Tek kulakta ani işitme kaybıyla başlayan uğultu yukarıdaki tablonun en önemli satırıdır, çünkü tedaviye ilk günlerde başlanması işitmenin geri gelme olasılığını artırır.

Kulak Uğultusu Tanısı Nasıl Konur?

Kulak uğultusu tanısı çoğu zaman ilk başvuruda, sesin özelliklerinin ve eşlik eden şikâyetlerin sorulduğu bir görüşme, mikroskopla kulak muayenesi ve işitme testiyle konur. Tek taraflı uğultusu olan, işitmesi azalan ya da baş dönmesi yaşayan hastalarda ise görüntüleme ve denge testleri de değerlendirmeye eklenir.

Görüşmede uğultunun ne zaman başladığı, tek kulakta mı iki kulakta mı olduğu, sesin sürekli mi atak hâlinde mi geldiği sorulur. Baş dönmesi, kulak ağrısı, akıntı ve kullanılan ilaçlar not edilir.

• Kulak muayenesinde varsa kir, iltihap, zar deliği ya da zarın arkasındaki sıvı görülür.
• İşitme testi (odyometri) sessiz bir kabinde kulaklıkla verilen seslerle yapılır, ağrısızdır ve yaklaşık 15 ile 20 dakika sürer. Kaybın tipini ve hangi seslerde olduğunu gösterir.
• Timpanometri orta kulaktaki basıncı ve zarın hareketini ölçer, Östaki sorununu ortaya koyar.
• Tek taraflı uğultu ve işitme kaybında kontrastlı MR, nabızla vuran uğultuda damar görüntülemesi istenir.
• Kulak dışı bir neden düşünülürse tiroid, kansızlık ve şeker için kan tahlili yapılır.

Değerlendirmenin sonunda birçok hastada neden belirlenir. Kulak kiri ya da orta kulak sıvısı gibi nedenler aynı muayenede fark edilir. İşitme testi normal, muayene temiz ve uğultu iki taraflıysa ciddi bir hastalık olasılığı çok düşüktür.

Hangi şikâyette hangi uzmana gidileceği konusunda kararsızsanız kulak çınlamasına hangi bölümün baktığı yazısı yol gösterir.

Kulak Uğultusu Nasıl Geçer?

Kulak uğultusu, nedeni bulunup ortadan kaldırıldığında çoğu zaman birkaç gün ya da birkaç hafta içinde geçer. Kir tıkacında temizlik, Östaki sorununda burun ve geniz tedavisi, iltihapta damla ya da ilaç, gürültü sonrası uğultuda ise sessiz bir dinlenme dönemi genellikle yeterli olur.

Geçme süresi nedene göre değişir. Aşağıdaki tablo en sık nedenlerde beklenen süreyi gösterir.

Uçak inişinde ya da soğuk algınlığında basınçla birlikte gelen uğultuda yutkunmak, esnemek ve sakız çiğnemek Östaki tüpünü açabilir. Burun tıkalıyken burnu kapatıp sertçe üflemek ise zarı zorlayabilir. İki haftadan uzun süren basınç hissinde muayene gerekir.

Kahve, alkol, sigara ve tuz uğultuyla ilgili en çok sorulan konulardır. Kahveyi kesmenin uğultuyu azalttığı gösterilmemiştir, tuz kısıtlaması da yalnızca Ménière hastalığında anlam taşır. Yine de bazı kişiler belirli bir içecekten sonra sesin arttığını fark eder. İki hafta boyunca not tutmak, kişinin kendi tetikleyicisini bulmasını sağlar.

Eksiklik saptanmadıkça vitamin, mineral ve bitkisel takviyelerin uğultuya etkisi gösterilmemiştir. Kulağa yağ, sirke ya da sarımsak damlatmak uğultuyu geçirmez, zarda delik varsa orta kulakta iltihaba yol açabilir. Kulak mumu uygulaması da yanık ve tıkanıklık riski taşır.

Kulak Uğultusunun Tedavisi Nasıl Olur?

Kulak uğultusunun tedavisi iki basamakta ilerler, önce sesi başlatan asıl neden düzeltilir, ardından geriye kalan sesin günlük yaşamda yarattığı sıkıntı azaltılır. Neden düzeltilemiyorsa ya da uğultu aylardır sürüyorsa, işitme cihazı ve ses terapisi gibi sıkıntıyı azaltan destekleyici yöntemlere kademeli olarak geçilir.

Nedene yönelik tedavide kir temizliği, iltihap tedavisi, orta kulak sıvısında izlem ya da tüp, otosklerozda ameliyat ve Ménière hastalığında atakları seyrekleştirmeyi amaçlayan bir plan yer alır. Ani işitme kaybında tedaviye ilk günlerde başlanır.

Uzun süren uğultuda işitme kaybı varsa işitme cihazı, sessiz ortamlarda ses terapisi, uykuyu ve dikkati bozan kaygı için de bilişsel davranışçı terapi kullanılır. Uğultuyu tek başına geçiren kanıtlanmış bir ilaç yoktur.

Bu yolların her birinin nasıl uygulandığını kulak çınlaması tedavisinde kullanılan yöntemler üzerine hazırladığımız rehberde ayrıntılı anlattık. Uğultu birkaç haftadır sürüyorsa beklemek yerine muayene olmak, çoğu nedenin daha kolay çözülmesini sağlar.

Kulak Uğultusu İçin Sıkça Sorulan Sorular