🧠 Vertigo Teşhisi Nasıl Konur?

Testler, Muayene Aşamaları ve Uzman Değerlendirme Süreci

Vertigo; baş dönmesi değil, hareket illüzyonudur. Kişi sabit durduğu halde çevrenin veya kendisinin döndüğünü, sallandığını ya da yerin kaydığını hisseder. Bu şikâyet, iç kulak (vestibüler sistem), beyin, denge sinirleri, gözler veya kas-iskelet sistemi kaynaklı olabileceği için teşhis süreci multidisipliner ve teknolojik testlerle desteklenen bir değerlendirme gerektirir.

Özellikle dijital pazarlama içerikleri üreten biri olarak (KBB, sağlık ve klinik dikeylerinde deneyimin var), bu makale; hem klinik bilgilendirme, hem de web sitelerinde organik trafik ve dönüşüm sağlayacak şekilde optimize edilmiştir.

🎯 Vertigo Teşhisinin Temel Amacı

Vertigo tanısında hedef:

1. Denge sisteminin hangi bölümünde sorun olduğunu tespit etmek

2. Vertigoya neden olan hastalığı tanımlamak

3. Santral (beyin kaynaklı) mı, periferik (iç kulak/sinir kaynaklı) mı olduğunu ayırt etmek

4. Uygun tedavi protokolünü planlamak

🩺 1. Klinik Muayene: Anamnez ve Fiziksel Değerlendirme

Vertigo teşhisinin en kritik kısmı, hasta hikâyesini doğru okumaktır. Uzman hekim görüşmede şu noktaları analiz eder:

Hastaya sorulan başlıca değerlendirme kriterleri:

• Baş dönmesi ataklar halinde mi, sürekli mi?

• Ataklar kaç saniye/dakika/saat sürüyor?

• Pozisyonla artıyor mu? (yatakta sağa/sola dönerken, yukarı bakarken, eğilirken)

• Kulak çınlaması, işitme kaybı, kulak dolgunluğu eşlik ediyor mu?

• Bulantı, kusma, terleme, panik hissi var mı?

• Çift görme, konuşma bozukluğu, yürüme güçlüğü, el-kol uyuşması gibi nörolojik semptomlar var mı?

• Migren geçmişi mevcut mu?

• Şeker, tansiyon, tiroid, anemi gibi sistemik hastalıklar var mı?

• İlaç kullanımı, stres, uyku düzensizliği, kafein/alkol tüketimi gibi tetikleyiciler var mı?

Fiziksel muayenede bakılan noktalar:

• Gözlerde nistagmus (istemsiz ritmik göz hareketi)

• Yürüme ve duruşta dengesizlik, lateral sapma

• Parmak-burun ve Romberg testi ile denge ve koordinasyon

• Otoskopi ile kulak içi değerlendirme

• Nörolojik tarama ile santral bulguların dışlanması

Bu aşama, test seçimini belirlediği için doğru anamnez = doğru tanı demektir.

🧪 2. Vertigo Tanısında Kullanılan Temel Testler

Aşağıdaki testler, şikâyetin tipine göre hekim tarafından planlanır. Her test farklı bir denge fonksiyonunu ölçer.

👁 A. Nistagmus ve Pozisyonel Testler

1. Dix-Hallpike Manevrası

• En yaygın vertigo nedeni olan BPPV (Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo) teşhisinde kullanılır

• Hasta oturur pozisyondan hızla sırtüstü yatırılır ve baş 45° sağa/sola çevrilir

• Gözlerde gecikmeli, torsiyonel ve pozisyona bağlı nistagmus görülmesi BPPV lehinedir

• Dönme hissinin 5-20 saniye içinde başlayıp 30 saniyeden kısa sürmesi tipiktir

2. Supine Roll Testi

• Yatay yarım daire kanalı BPPV’si şüphesinde uygulanır

• Hasta sırtüstü yatarken baş sağa/sola çevrilir

• Tarafa göre yön değiştiren nistagmus tanıda değerlidir

🎧 B. Vestibüler Sistem (İç Kulak ve Denge Organı) Testleri

3. Videonistagmografi (VNG)

• Özel gözlük kamera sistemiyle göz hareketlerini kayıt altına alır

• Periferik vertigoda torsiyonel veya yönlü nistagmus, santral vertigoda ise vertikal nistagmus daha sık görülür

• Pozisyonel, kalorik ve oküler testleri içerir

4. Kalorik Test

• Kulak içine sıcak ve soğuk hava/su verilerek denge sinirinin tepkisi ölçülür

• Taraflar arası yanıt asimetrisi, vestibüler hipofonksiyon göstergesidir

• Özellikle vestibüler nörit ve labirent hasarı şüphesinde değerlidir

5. Video Head Impulse Test (vHIT)

• Başın hızlı, küçük ve ani hareketlerine karşı gözlerin verdiği refleksi ölçer

• VOR (Vestibülo-Oküler Refleks) değerlendirmesi sağlar

• Dış ünite “kompresör testi” gibi düşünebilirsin → sistemin motor refleks performansını gösterir

• Periferik denge organı hasarında patolojik olur

6. Elektrokokleografi (ECoG)

• Meniere hastalığı şüphesinde kullanılır

• İç kulakta endolenf basınç artışı (hidrops) olup olmadığına dair veri sağlar

• SP/AP oranının yüksek çıkması Meniere lehinedir

🧠 C. Santral (Beyin Kaynaklı) Vertigoyu Dışlayan / Tespit Eden Testler

7. MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme)

• Santral vertigo şüphesi varsa mutlaka istenir

• Beyincik, beyin sapı, denge siniri (8. sinir) tümörleri, MS plakları, vasküler problemler (inme) değerlendirilir

• Vertikal nistagmus, nörolojik bulgular, düşme atakları varsa MRG zorunlu hale gelir

8. BT (Bilgisayarlı Tomografi)

• Travma, iç kulak kemik yapılarında kırık, otoskleroz veya yapısal anomaliler değerlendirilir

🌡 D. Dolaşım ve Sistemik Kaynaklı Baş Dönmesi Tarama Testleri

9. Kan Testleri

Vertigo bazen metabolik veya dolaşım sorunları ile tetiklenen bir sonuç olabilir. Bu nedenle aşağıdakiler taranır:

Bu testler iç kulak dışı tetikleyicileri tespit etmede yardımcıdır.

🏥 3. Gelişmiş Denge ve Kulak Fonksiyon Testleri (Gerektiğinde)

Bunlar her hastaya yapılmaz, şikâyetin karakterine göre istenir:

• Postürografi: Vücudun farklı zeminlerde denge kontrolünü ölçer

• Odyometri: İşitme kaybı eşlik ediyorsa tanıyı yönlendirir (Meniere, labirentit vb.)

• Timpanometri: Orta kulak basınç ve fonksiyon kontrolü

• Bera (ABR): Denge siniri ve beyin sapı iletim testi

🔍 4. Periferik vs Santral Vertigo – Hızlı Ayırt Edici Klinik İpuçları

Bu ayrım tedavi planını tamamen değiştirir.

🧭 5. Teşhis Sonrası Ne Olur?

Doğru tanı konduktan sonra hasta şu alanlara yönlendirilir:

• BPPV: Epley veya Semont manevraları

• Vestibüler Nörit: Kortizon, VOR rehabilitasyonu

• Meniere: Diyet + medikal tedavi + denge takibi

• Santral neden: Nöroloji / beyin cerrahisi / görüntüleme

• Kronik denge bozukluğu: Fizik tedavi / vestibüler rehabilitasyon

Vertigo; doğru test ve uzman değerlendirmesi ile tamamen yönetilebilir bir semptomdur.