Akut Tonsillit Nedir? Belirtileri, Bulaşıcılığı ve Tedavisi

Akut tonsillit, bademciklerin birkaç saat ya da birkaç gün içinde aniden iltihaplanmasıdır ve halk arasında bademcik iltihabı olarak bilinir. Çoğu virüslerle başlar. Bakteriyel olanlar ise hekim tedavisi gerektirir.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleBoğaz ağrısı, ateş ve yutkunurken batma hissi en sık görülen belirtilerdir. Hastalık genellikle 5 ile 7 gün içinde geçer. Aşağıda akut tonsillitin nedenlerini, ne kadar bulaşıcı olduğunu, kaç gün sürdüğünü ve hangi belirtide beklemeden başvurmak gerektiğini bulacaksınız.
Akut Tonsillit Nedir?
Akut tonsillit, boğazın iki yanında duran bademciklerin virüs ya da bakteri nedeniyle birkaç saat içinde aniden iltihaplanmasıdır ve en sık okul çağındaki çocuklarla genç yetişkinlerde görülür. Belirtiler çoğu kişide bir hafta içinde kendiliğinden ya da tedaviyle geçer ve sağlıklı bir bademcikte kalıcı bir değişiklik bırakmaz.
Bademcikler bağışıklık sisteminin parçasıdır. Ağızdan ve burundan giren mikropları ilk karşılayan dokulardır. Mikropla karşılaştıklarında şişer, kızarır ve yüzeylerinde beyaz ya da sarı iltihap noktaları belirebilir.
«Akut» kelimesi hastalığın süresini anlatır. Aylarca süren ya da yılda birçok kez tekrarlayan tabloya kronik tonsillit denir. Kronik tablo farklı bir değerlendirme ister.
Akut Tonsillit Neden Olur? Viral mi, Bakteriyel mi?
Akut tonsillit çoğunlukla viral bir enfeksiyon sonucu olur, bakteriyel olanlarda ise başlıca etken A grubu beta hemolitik streptokok adı verilen bakteridir. Hangisinin etken olduğu tedaviyi doğrudan belirler, çünkü antibiyotik yalnız bakteriyel tabloda işe yarar ve virüslerin yol açtığı iltihapta iyileşme süresini kısaltmaz.
Virüsler arasında soğuk algınlığı yapan virüsler, grip virüsü, adenovirüs ve öpücük hastalığı olarak bilinen enfeksiyöz mononükleozun etkeni Epstein Barr virüsü sayılabilir. Streptokok kaynaklı tablo en sık 5 ile 15 yaş arasındaki çocuklarda görülür. Yetişkinlerde daha seyrektir.
Belirtilere bakarak kesin ayrım yapılamaz. Yine de bazı ipuçları birini diğerinden daha olası kılar.
| Özellik | Viral akut tonsillit | Bakteriyel akut tonsillit |
|---|---|---|
| Başlangıç | Yavaş, çoğu zaman burun akıntısıyla | Ani, birkaç saat içinde |
| Ateş | Hafif ya da orta | Çoğunlukla 38,5 derecenin üstünde |
| Öksürük ve burun akıntısı | Sık görülür | Genellikle yoktur |
| Ses kısıklığı, göz kızarıklığı | Eşlik edebilir | Nadirdir |
| Bademcik görünümü | Kızarıklık, bazen ince beyaz tabaka | Belirgin şişlik, beyaz ya da sarı noktalar |
| Boyun bezleri | Hafif büyüme | Ön boyunda şiş ve hassas |
| Antibiyotik | Gerekmez | Hekim test sonucuna göre başlar |
Tablo yalnız yön gösterir. Kesin ayrımı muayene ve gerekirse boğazdan alınan test koyar.
Akut Tonsillit Belirtileri Nelerdir?
Akut tonsillitin en belirgin belirtileri boğaz ağrısı, yutkunurken artan batma hissi ve 38 derece ve üzeri ateştir, bademcikler de kızarır, şişer ve yüzeylerinde beyaz noktalar belirebilir. Belirtiler genellikle ilk 2 ile 3 günde en yoğun hâlini alır, sonra yavaş yavaş azalır.
- Boğaz ağrısı ve yutkunurken batma ya da yanma hissi.
- 38 derecenin üstünde ateş, titreme ve halsizlik.
- Bademciklerde kızarıklık, şişlik, beyaz ya da sarı iltihap noktaları.
- Boynun ön tarafında ele gelen, dokununca ağrıyan bezler.
- Yutkunurken kulağa vuran ağrı.
- Ağız kokusu ve ağzında lokma varmış gibi boğuk konuşma.
- Baş ağrısı, iştahsızlık ve kas ağrıları.
Çocuklar boğaz ağrısını her zaman tarif edemez. Küçük çocuklarda karın ağrısı, bulantı, kusma, yemek yemeyi reddetme ve huzursuzluk ilk işaret olabilir. Ateşle birlikte vücutta zımpara kâğıdı gibi pürüzlü bir döküntü çıkarsa kızıl hastalığı düşünülür ve çocuk aynı gün muayene edilir.
Her bademcik şişmesi akut tonsillit anlamına gelmez. Ağrısız, ateşsiz ve haftalarca süren beyaz lekeler çoğunlukla bademcik taşı, kript birikimi ya da mantar gibi başka nedenlere bağlıdır.
Tonsilit Bulaşıcı mı? Nasıl Bulaşır?
Tonsilit bulaşıcı bir hastalıktır, çünkü onu başlatan virüs ve bakteriler öksürük, hapşırık, konuşurken saçılan damlacıklar ve ortak kullanılan eşyalar aracılığıyla başkasına kolayca bulaşır. Bulaşan şey bademciğin kendisi değil, iltihaba yol açan virüs ya da bakteridir ve bulaşma riski belirtilerin ilk günlerinde en yüksek düzeydedir.
Mikrop en sık şu yollarla yayılır.
- Aynı ortamda yakın mesafeden konuşma, öksürme ve hapşırma.
- Ortak bardak, çatal, kaşık ve su şişesi kullanımı.
- Öpüşme ve yakın yüz teması.
- Mikroplu ellerle göze, ağza ve buruna dokunma.
- Kalabalık ve havasız ortamlar, özellikle okul ve kreşler.
Belirtilerden önceki 2 ile 5 gün, mikrobun vücutta çoğaldığı kuluçka dönemidir. Kişi bu sürede kendini sağlıklı hissedebilir. Ev içinde bulaşmayı azaltmak için eller sık yıkanır, eşyalar ayrılır ve hasta kişi mümkünse ayrı odada dinlenir.
Bademcik İltihabı Kaç Gün Bulaşıcıdır?
Bademcik iltihabı belirtiler sürdüğü sürece bulaşıcıdır, viral tabloda bu süre çoğunlukla bir haftayı bulur ve kişi ateşi düştükten sonra çok daha az bulaştırır. Bakteriyel tabloda hekimin başladığı antibiyotiğin ilk 24 saati dolduktan sonra bulaşma riski belirgin biçimde azalır.
Tedavi edilmeyen streptokok enfeksiyonu 2 ile 3 hafta boyunca bulaşmaya devam edebilir. Okula ve işe dönmek için ateşin en az 24 saattir olmaması beklenir.
Akut Tonsillit Kaç Gün Sürer, Kaç Gün Ateş Yapar?
Akut tonsillit çoğu kişide 5 ile 7 gün sürer ve ateş genellikle 2 ile 4 gün içinde düşer, halsizlik ise birkaç gün daha devam edebilir. Bakteriyel tabloda uygun antibiyotik başlandıktan sonra ateş çoğunlukla 24 ile 48 saat içinde geriler, boğaz ağrısı da hafiflemeye başlar.
| Dönem | Ne olur? | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| 1. ile 2. gün | Boğaz ağrısı ve ateş başlar, yutkunmak zorlaşır | Bol sıvı, dinlenme, gerekirse muayene |
| 3. ile 4. gün | Ağrı ve ateş en yüksek düzeyde, beyaz noktalar belirgin | Ateş sürüyorsa muayene ve test |
| 5. ile 7. gün | Ateş düşer, ağrı azalır, iştah geri gelir | Tedaviye hekimin belirttiği süre boyunca devam |
| 8. ile 10. gün | Halsizlik ve hafif boğaz rahatsızlığı kalabilir | Normal yaşama dönüş |
| 10. günden sonra | Belirti sürüyorsa başka bir neden düşünülür | KBB muayenesi |
Enfeksiyöz mononükleozda tablo daha uzun sürer. Boğaz ağrısı 1 ile 2 haftada geçse de halsizlik birkaç hafta devam edebilir. Üç günü aşan yüksek ateş, tedaviye rağmen artan ağrı ya da tek taraflı şişlik, süreyi uzatan bir sorunun işareti olabilir.
Akut Tonsillit Nasıl Teşhis Edilir?
Akut tonsillit tanısı muayeneyle konur, hekim bademciklerin görünümüne, boyun bezlerine, ateşe ve eşlik eden belirtilere bakarak tablonun viral mi bakteriyel mi olduğunu değerlendirir. Bakteriyel tablodan şüphelenen hekim boğazdan pamuklu çubukla sürüntü alır ve antibiyotik başlayıp başlamama kararını test sonucuna göre verir.
- Hızlı strep testi. Boğazdan pamuklu çubukla alınan örnekte streptokok aranır, sonuç dakikalar içinde çıkar.
- Boğaz kültürü. Hızlı test olumsuz olduğu hâlde şüphe sürüyorsa örnek laboratuvarda üretilir, sonuç 1 ile 2 gün sürer.
- Kan tahlili. Enfeksiyöz mononükleoz düşünüldüğünde ya da tablo uzadığında istenir.
- Görüntüleme. Apse ya da boyunda derin enfeksiyon şüphesinde ultrason veya tomografi gerekebilir.
KBB muayenesinde bademciklerle birlikte damak, dil kökü ve gırtlak da değerlendirilir. Tek taraflı şişlik ve ağız açmada güçlük, apse açısından da incelenir.
Akut Tonsillit Nasıl Geçer?
Akut tonsillit viral olduğunda destekleyici bakımla 5 ile 7 günde kendiliğinden geçer, bakteriyel olduğunda ise hekimin başladığı antibiyotikle tedavi edilir ve ateş çoğunlukla 1 ile 2 günde düşer. Her iki durumda da sıvı almak, dinlenmek ve ağrıyı kontrol altında tutmak iyileşmeyi kolaylaştırır.
Tedavinin amacı ağrıyı ve ateşi azaltmak, sıvı kaybını önlemek ve bakteriyel tabloda komplikasyon riskini düşürmektir. Hangi yolun izleneceğine muayene ve test sonucuyla karar verilir.
Antibiyotik Her Zaman Gerekir mi?
Hayır, antibiyotik her akut tonsillitte gerekmez, yalnız bakteriyel enfeksiyon hızlı testle ya da kültürle gösterildiğinde veya muayene bulguları bunu güçlü biçimde düşündürdüğünde başlanır. Virüslerin yol açtığı tonsillitte antibiyotik iyileşmeyi hızlandırmaz, yalnız ishal, döküntü gibi yan etkileri ve ilaca direnç gelişme riskini artırır.
Hekim antibiyotik başladıysa ilaç, belirtiler 2 ile 3 günde geçse bile önerilen süre boyunca yarıda bırakılmadan kullanılır. Erken bırakmak enfeksiyonun geri dönmesine ve romatizmal ateş gibi geç sorunlara zemin hazırlayabilir.
Evde kalan eski antibiyotikleri kendi kendine kullanmak doğru değildir.
Evde Destekleyici Bakım
Evde destekleyici bakım, boğazı rahatlatan, ateşi kontrol altında tutan ve vücudun sıvı ihtiyacını karşılayan basit adımlardan oluşur ve belirtiler geçene kadar her gün uygulanır. Viral tonsillitte tedavinin kendisi bu adımlardır, bakteriyel tabloda ise hekimin başladığı antibiyotiğin etkisini tamamlar ve iyileşmeyi kolaylaştırırlar.
- Gün boyu küçük yudumlarla bol su, ılık bitki çayı ya da çorba içmek.
- Ateş ve ağrı için hekimin ya da eczacının önerdiği ağrı kesiciyi kullanmak.
- Yetişkinlerde ılık tuzlu suyla gargara yapmak.
- Soğuk içecek, yoğurt ve dondurma gibi yutması kolay yiyecekleri tercih etmek.
- Odayı nemli ve havadar tutmak, sigara dumanından uzak durmak.
- Ateş düşene kadar dinlenmek, yorucu işlere ara vermek.
Bal, ıhlamur ve tuzlu su boğazı rahatlatır ama mikrobu öldürmez. Bir yaşından küçük bebeklere bal verilmez.
Akut Tonsillit Tehlikeli mi? İlerlerse Ne Olur?
Hayır, akut tonsillit çoğu kişide tehlikeli değildir ve bir hafta içinde iz bırakmadan geçer, ciddi sorunlar daha çok tedavi edilmeyen ya da ağır seyreden bakteriyel tablolarda gelişir. Böyle bir tablo bademcik çevresinde apseye ve nadiren vücudun başka organlarında geç sorunlara yol açabilir.
| Olası sorun | Ne zaman düşünülür? | Belirtisi |
|---|---|---|
| Bademcik apsesi | Ataktan 3 ile 5 gün sonra, daha çok yetişkinde | Tek taraflı şiddetli ağrı, ağız açamama, boğuk ses |
| Boyunda derin enfeksiyon | Apse yayıldığında | Boyunda şişlik, baş çevirmekte güçlük, yüksek ateş |
| Orta kulak iltihabı | Daha çok çocuklarda | Kulak ağrısı, kulakta dolgunluk |
| Romatizmal ateş | Tedavi edilmeyen streptokoktan 2 ile 4 hafta sonra | Eklem ağrısı, çarpıntı, ateş |
| Böbrek iltihabı | Streptokoktan 1 ile 3 hafta sonra | Koyu renkli idrar, göz çevresinde şişlik |
Bademcik apsesi en sık görülen yerel sorundur ve hızlı tedavi gerektirir. Romatizmal ateş ve böbrek iltihabı günümüzde seyrek görülür. Riski azaltmanın yolu, bakteriyel tonsillitin zamanında ve tam süre tedavi edilmesidir.
Akut Tonsillit, Kronik Tonsillit ve Faranjit Arasındaki Fark
Akut tonsillit birkaç gün süren ani bir bademcik iltihabıdır, kronik tonsillit aylarca süren ya da sık tekrarlayan bir tablodur, faranjit ise yutağın arka duvarını tutan iltihaptır. Üçü benzer boğaz ağrısı yaptığı için sık karıştırılır, ama süreleri, tuttukları yer ve tedavi yaklaşımları birbirinden farklıdır.
| Özellik | Akut tonsillit | Kronik tonsillit | Faranjit |
|---|---|---|---|
| Süre | 5 ile 7 gün | Aylarca ya da yılda birçok atak | Birkaç gün, kronik türü aylarca |
| Tutulan yer | Bademcikler | Bademcikler ve kriptler | Yutağın arka duvarı |
| Ateş | Sık | Atak dışında genellikle yok | Hafif ya da yok |
| Bademcik görünümü | Şiş, kızarık, beyaz noktalı | Pürüzlü, kriptlerde birikim | Bademcik büyümemiş |
| Ağız kokusu | Atak sırasında | Sürekli olabilir | Seyrek |
| Bademciği alınmış kişide | Görülmez | Görülmez | Görülebilir |
Faranjit bademcikleri alınmış kişilerde de görülebilir. Kriptlerde beyaz tıkaçların öne çıktığı kriptik tonsillit hem kısa bir atak hem de uzun süren bir tablo olarak karşımıza çıkar.
Yılda birkaç kez tekrarlayan ataklarda tablo artık akut sayılmaz. Sık tekrarlayan bademcik iltihabında atak sayısı, okul ya da iş kaybı ve ataklar arasındaki şikâyetler birlikte değerlendirilir.
Çocuklarda ve Hamilelikte Akut Tonsillit
Akut tonsillit en sık okul çağındaki çocuklarda görülür ve bu yaş grubunda bakteriyel tablo yetişkinlere göre daha sık rastlanır. Hamilelikte ise anne adayının kendi kendine ilaç kullanmaması ve ateşin hekim kontrolünde düşürülmesi gerekir, çünkü yüksek ateş bebek için istenmeyen bir durumdur.
Üç yaşından küçük çocuklarda streptokok kaynaklı tonsillit seyrektir, tablonun çoğu virüslere bağlıdır. Okul çağında streptokok daha sık görülür.
Bir yılda 7 ya da daha fazla, iki yıl üst üste her yıl 5 ya da daha fazla atak geçiren çocuklarda bademcik ameliyatı gündeme gelebilir. Çocuklarda sık boğaz enfeksiyonları kreş ve okul ortamında kolayca yayılır.
Ateşi düşmeyen, sıvı içmeyen, idrarı azalan ya da nefes almakta zorlanan çocuk aynı gün muayene edilmelidir.
Hamilelikte bademcik iltihabı genellikle daha ağır seyretmez. İki grupta da yeterli sıvı alımı yakından izlenir. Hamilelikte kullanılabilecek ateş düşürücüyü ve gerekirse antibiyotiği hekim seçer. Evdeki ilaçları kullanmadan önce mutlaka danışılmalıdır.
Ne Zaman Hekime, Ne Zaman Acile Başvurulmalı?
Nefes darlığı, salyayı yutamama, ağız açamama ya da boyunda hızla büyüyen şişlik varsa beklemeden acile, 3 günü aşan yüksek ateş ya da tek taraflı şiddetli ağrı varsa aynı gün hekime başvurulmalıdır. Hafif ağrı, burun akıntısı ve öksürükle seyreden, ateşsiz tablolar ise evde destekleyici bakımla izlenebilir.
| Durum | Ne yapılmalı? |
|---|---|
| Nefes darlığı, hırıltılı solunum, salya akması, sıvı bile yutamama | Hemen 112 ya da acil servis |
| Ağız açamama, tek taraflı şiddetli ağrı, boğuk ses | Aynı gün acil ya da KBB muayenesi |
| 3 günü aşan 38,5 derece üstü ateş, döküntü, çok az idrar | Aynı gün hekim muayenesi |
| 10 günü aşan boğaz ağrısı, sık tekrarlayan ataklar | Randevuyla KBB muayenesi |
| Hafif ağrı, burun akıntısı, öksürük, ateş yok | Evde destekleyici bakım ve izlem |
Bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlar, kalp kapağı hastalığı olanlar ve kronik hastalığı bulunanlar daha erken muayene edilmelidir.
Akut Tonsillit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Akut tonsillit antibiyotiksiz geçer mi?
Akut tonsillit sonrası öksürük normal mi?
Boğaz iltihabı başkasına geçer mi?
Akut tonsillit tekrarlarsa ameliyat gerekir mi?
Akut tonsillitte okula ya da işe ne zaman dönülür?
Akut tonsillit kulak ağrısı yapar mı?
Akut tonsillitte soğuk içecek ve dondurma zarar verir mi?
Tuzlu su gargarası akut tonsillite iyi gelir mi?
Akut tonsillit kaç yaşında görülür?
Akut tonsillit ağız kokusu yapar mı?

