Kriptik Tonsillit Nedir? Belirtileri, Bulaşıcılığı ve Nasıl Geçer?

Kriptik tonsillit, bademcik yüzeyindeki kript adı verilen girintilerde iltihap ve birikim oluşmasıyla görülen, bademcikte beyaz ya da sarı noktalarla kendini belli eden bir bademcik iltihabıdır. Kısa bir atak olarak da, aylarca süren bir tablo olarak da görülebilir.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleAteş, boğaz ağrısı ve beyaz noktalar birlikteyse tablo çoğunlukla akut bir enfeksiyondur. Ateşsiz, ağrısız ama ağız kokusu ve boğazda takılma hissiyle süren noktalar ise kronik kriptik tonsillite işaret eder. Aşağıda iki tablonun nedenlerini, bulaşıcılığını, bademcik taşından farkını ve nasıl geçtiğini bulacaksınız.
Kriptik Tonsillit Nedir?
Kriptik tonsillit, bademciklerin yüzeyindeki kript adı verilen derin girintilerde mikrop, ölü hücre ve iltihap birikmesiyle ortaya çıkan, beyaz ya da sarı noktalarla görülen bademcik iltihabıdır. Terim hem ateşli kısa bir atağı hem de aylarca süren sessiz bir tabloyu anlatmak için kullanılır.
Bademciklerin görevi ağızdan ve burundan giren mikropları erken yakalamaktır. Her bademcikte sayıları 10 ile 30 arasında değişen kript bulunur ve bu girintiler mikropla temas eden yüzeyi genişletir.
Bademcikler ağız boşluğunun arkasında, dilin iki yanında, ön ve arka damak kemerleri arasında durur. Ayna karşısında ağız açılıp dil hafifçe bastırıldığında görülebilirler. Sağlıklı bademciğin yüzeyi pembe ve nemlidir, kriptlerin ağzı ise küçük çukurcuklar gibi görünür.
Aynı girintiler temizlenemediğinde birikimin ve iltihabın yuvası hâline gelir. Yüzeyde görülen beyaz noktalar kriptlerin ağzına dolmuş iltihap ya da atık maddedir.
Kriptik Tonsillit Neden Olur?
Kriptik tonsillit, kriptlerde biriken ölü hücre, yiyecek artığı ve mikropların iltihaplanmasıyla ortaya çıkar ve bademciğin kendi temizlenme düzeni bozulduğunda kolaylaşır. Akut ataklarda en sık etken streptokok gibi bakteriler ya da boğazı tutan virüslerdir, sık tekrarlayan enfeksiyonlar ise kriptleri zamanla genişletir.
Genişleyen kript daha çok atık tutar. Birikim arttıkça yeni ataklar kolaylaşır ve tablo kısır bir döngüye girer. Döngüyü hızlandıran durumlar aşağıda sıralanmıştır.
- Yılda birkaç kez tekrarlayan bademcik iltihabı.
- Kronik geniz akıntısı ve burun tıkanıklığına bağlı ağızdan nefes alma.
- Yetersiz diş ve dil temizliği.
- Sigara kullanımı ve ağız kuruluğu.
- Gün içinde az su içmek.
Akut ataklarda etkenin virüs mü bakteri mi olduğu tedaviyi belirler. Streptokok kaynaklı atak ani başlar, yüksek ateş ve belirgin boğaz ağrısı yapar. Epstein Barr virüsünün yol açtığı enfeksiyöz mononükleozda ise bademcikler gri beyaz bir zarla kaplanabilir ve halsizlik haftalarca sürer.
Tablo her yaşta görülür ama ilk ataklar çoğunlukla çocukluk ve gençlik döneminde başlar. Uzun süren tablo daha çok genç yetişkinlerde fark edilir.
Kriptik Tonsillit Belirtileri Nelerdir?
Kriptik tonsillit belirtileri arasında en tipik olanı bademciklerin yüzeyinde görülen beyaz ya da sarı noktalardır, akut atakta bunlara boğaz ağrısı, ateş ve yutkunma güçlüğü eşlik eder. Uzun süren tabloda ise ateş çoğu zaman olmaz, ağız kokusu ve boğazda bir şey takılmış gibi his öne çıkar.
| Belirti | Ne anlama gelir? | Hangi tabloda? |
|---|---|---|
| Bademcikte beyaz ya da sarı noktalar | Kriptlerde iltihap ya da birikim | Akut ve kronik |
| Ateş, titreme, halsizlik | Vücudun aktif enfeksiyona yanıtı | Akut |
| Yutkunurken artan boğaz ağrısı | Bademcik dokusunda iltihap | Akut |
| Ağız kokusu | Kriptlerdeki bakterilerin ürettiği kükürtlü gazlar | Daha çok kronik |
| Boğazda takılma, yabancı cisim hissi | Kriptte tıkaç ya da taş | Kronik |
| Kulağa vuran ağrı | Boğaz ve kulağın ortak sinir yolu | Her ikisi |
| Boyunda ele gelen bez | Bağışıklık sisteminin iltihaba yanıtı | Her ikisi |
Ağızda kötü bir tat, yutkunurken hafif batma ve öksürünce ağızdan küçük beyaz parçaların çıkması kronik tabloda sık görülür. Belirtiler ataklar arasında hafifleyip yeniden artabilir.
Bademcikte görülen beyaz lekeler her zaman kriptik tonsillit anlamına gelmez. Mantar enfeksiyonu, aft ve bazı viral enfeksiyonlar da benzer bir görüntü verir.
Kriptik Tonsillit Bulaşıcı mı?
Evet, kriptik tonsillit akut atak döneminde bulaşıcı bir enfeksiyondur ve bulaşma riski belirtilerin başladığı ilk 3 gün en yüksek düzeydedir. Aylarca süren kronik tablodaki beyaz birikim ise bulaşıcı değildir, çünkü yeni bir enfeksiyon değil, kriptlerde biriken atık maddedir.
Ateşe yol açan bakteri ya da virüs damlacıklar, öpüşme ve ortak bardak gibi eşyalarla başkasına geçer. Bakteriyel tabloda hekimin başladığı antibiyotiğin ilk 24 saatinden sonra risk belirgin biçimde düşer. İlk günlerde bardak, çatal ve havlu ayrı tutulur.
Kronik tablo nedeniyle ağız kokusu yaşayan biri, eşine ya da aile bireylerine hastalık bulaştırmaz. Ateşli bir atak başladığında ise yakın temas birkaç gün azaltılmalıdır.
Okula ya da işe dönmek için ateşin en az 24 saattir olmaması beklenir. Kronik tablodaki ağız kokusu ve beyaz noktalar ise okula ya da işe gitmeye engel değildir.
Kriptik Tonsillit ile Bademcik Taşı Arasındaki Fark Nedir?
Kriptik tonsillit kriptlerdeki iltihabın kendisidir, bademcik taşı ise bu girintilerde haftalarca ya da aylarca kalan birikimin mineral tuzlarıyla kireçlenerek sertleşmiş hâlidir. İki tablo sık birlikte görülür, çünkü iltihaplanan ve genişleyen kriptler taş oluşumu için uygun ortam hazırlar ve taşlar da iltihabı besler.
| Özellik | Kriptik tonsillit | Bademcik taşı |
|---|---|---|
| Nedir? | Kriptlerde iltihap ve birikim | Kriptte sertleşmiş, kireçlenmiş birikim |
| Görünüm | Yüzeyde çok sayıda beyaz ya da sarı nokta | Tek ya da birkaç sarımsı beyaz parça |
| Kıvam | Yumuşak, iltihabi | Sert ya da peynirimsi, ufalanır |
| Ateş ve ağrı | Akut atakta belirgin | Genellikle yok |
| Ağız kokusu | Olabilir | Çok sık |
| Bulaşıcılık | Akut atak bulaşıcı | Bulaşıcı değil |
| Tedavi | Etkene göre ilaç, bakım, gerekirse ameliyat | Bakım, gargara, gerekirse lazer ya da ameliyat |
Bademcik taşı oluşumunu azaltmanın yolu kriptlerdeki iltihabı kontrol altına almaktır. Taşlar düzenli çıkıyor ve ağız kokusu sürüyorsa iki tablo birlikte tedavi edilir.
Kriptik Tonsillit Nasıl Teşhis Edilir?
Kriptik tonsillit tanısı KBB muayenesinde bademciklerin ışıkla incelenmesiyle konur, hekim kriptlerdeki beyaz noktaları, bademcik büyüklüğünü, iki taraf arasındaki farkı ve boyun bezlerini değerlendirir. Ateşli bir atakta bakteriyel enfeksiyonu ayırt etmek için boğazdan pamuklu çubukla sürüntü alınabilir ve sonuç antibiyotik kararını belirler.
- Bademciğe hafif bası. Dil basacağıyla hafifçe bastırıldığında kriptlerden çıkan birikim tabloyu gösterir.
- Hızlı strep testi ya da boğaz kültürü. Ateşli atakta streptokok aranır.
- Kan tahlili. Enfeksiyöz mononükleoz düşünüldüğünde istenir.
- Endoskopik muayene. Dil kökü ve gırtlak da incelenir, tek taraflı büyüme ya da geçmeyen yara varsa ileri tetkik planlanır.
Kronik tabloda belirtilerin ne kadar sürdüğü, yılda kaç atak geçirildiği ve ağız kokusunun günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği not edilir. Tedavi planı bu bilgilerle kurulur.
Muayenede amaç yalnız tanıyı koymak değil, benzer görüntü veren durumları ayırmaktır. Pamukçuk silinebilen beyaz plaklar bırakır, aft kırmızı halkalı ağrılı bir yaradır, bademcik taşı ise sert ve tek parçadır. Doğru ayrım, doğru tedavinin ilk adımıdır.
Kriptik Tonsillit Nasıl Geçer?
Kriptik tonsillit etkene göre geçer, bakteriyel atak hekimin başladığı antibiyotikle, viral atak ise sıvı, dinlenme ve ağrı kontrolüyle birkaç gün içinde geriler. Kronik tabloda amaç kriptlerdeki birikimi azaltmak, ağız kokusunu kontrol altına almak ve atakların arasını mümkün olduğunca açmaktır.
Antibiyotik başlandıysa ilaç, şikâyetler 2 ile 3 günde geçse bile hekimin belirttiği süre boyunca kullanılır. Yarıda bırakılan tedavi yeni bir atağın zeminini hazırlar. Ateş ve ağrı için hekimin önerdiği ağrı kesici kullanılır, ateş düşene kadar dinlenilir.
Kronik tabloda günlük bakım şu adımlardan oluşur.
- Dişleri sabah ve akşam fırçalamak, dil yüzeyini temizlemek.
- Yemeklerden sonra ılık tuzlu suyla gargara yapmak.
- Gün boyu yeterli su içerek ağız kuruluğunu önlemek.
- Sigarayı bırakmak.
- Geniz akıntısı, burun tıkanıklığı ve reflü gibi altta yatan sorunları tedavi ettirmek.
- Alkollü ağız gargaralarını aşırı kullanmamak, çünkü ağzı kurutabilirler.
Düzenli bakım birikimi azaltır ama derin kriptleri kapatmaz. Bakıma rağmen ağız kokusu, takılma hissi ve ataklar sürüyorsa lazerle kript tedavisi ya da bademcik ameliyatı değerlendirilir.
Evde Temizlerken Yapılmaması Gerekenler
Kriptlerdeki beyaz noktaları evde kulak çubuğu, cımbız, iğne ya da parmakla çıkarmaya çalışmak bademcik dokusunu yaralayabilir, kanamaya ve iltihabın daha derine itilmesine yol açabilir. Görünen birikimin bir kısmı gargara ve öksürükle kendiliğinden çıkabilir, çıkmayan parçalar ise muayenede uygun aletlerle güvenle temizlenir.
- Sivri ya da sert cisimlerle kriptleri kazımak.
- Bademciğe parmakla ya da kaşıkla bastırarak birikimi sıkmak.
- Yüksek basınçlı ağız duşunu doğrudan bademciğe tutmak.
- Aynaya bakarak uzun süre kurcalamak ve öğürme refleksini zorlamak.
- Sirke, karbonat ya da alkol gibi tahriş edici karışımlarla gargara yapmak.
Kazıma sonrası açılan küçük yaralar yeni iltihapların kapısı olur. Bademcikte kanama, artan ağrı ya da ateş başlarsa kurcalamaya son verilir ve hekime başvurulur.
Kriptik Tonsillit Kaç Günde Geçer?
Akut atak bakteriyel ise uygun antibiyotikle 2 ile 3 günde belirgin rahatlar ve 7 ile 10 günde tamamen geçer, viral atak ise destekleyici bakımla 5 ile 7 gün sürer. Kronik tablo ise kendiliğinden geçmeyebilir, bakım yapılmadığında yıllarca ataklarla devam edebilir ve ataklar arasında da hafif şikâyetler sürebilir.
| Tablo | Beklenen süre | Takip |
|---|---|---|
| Bakteriyel akut atak | 2 ile 3 günde rahatlama, 7 ile 10 günde iyileşme | Antibiyotik hekimin belirttiği süre boyunca |
| Viral akut atak | 5 ile 7 gün | Destekleyici bakım |
| Enfeksiyöz mononükleoz | Boğaz 1 ile 2 haftada, halsizlik birkaç haftada | Hekim kontrolü |
| Kronik tablo | Haftalar ile yıllar, ataklarla | Bakım, gerekirse lazer ya da ameliyat |
Başlangıçta ateşli ve ani bir tablo varsa süreç akut tonsillit gibi ilerler. Uygun tedaviye rağmen 3 günden uzun süren ateş, tek tarafta artan ağrı ve ağız açmada zorluk gelişirse aynı gün muayene gerekir.
Kriptik Tonsillit Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Kriptik tonsillit tedavi edilmezse akut atak çoğu zaman yine geçer, ama bakteriyel tabloda bademcik çevresinde apse ve nadiren romatizmal ateş gibi geç sorunlar ortaya çıkabilir. Kronik tablo tedavisiz bırakıldığında ise ağız kokusu, bademcik taşı ve sık tekrarlayan ataklar yıllar içinde yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürür.
- Bademcik apsesi gelişebilir, tek taraflı şiddetli ağrı ve ağız açamama ile kendini gösterir.
- Kriptler genişler ve taş oluşumu artar.
- Yılda birçok kez tekrarlayan ataklar okul ve iş kaybına yol açar.
- Sürekli ağız kokusu sosyal kaygı yaratır.
- Boyunda büyümüş bezler uzun süre kalabilir.
Yılda birkaç kez yaşanan ataklar artık tekrarlayan bademcik iltihabı olarak değerlendirilir. Atakların tarihini ve süresini not etmek, ameliyat kararı için en güvenilir bilgiyi sağlar. Streptokok kaynaklı atakta tedavinin tamamlanması, geç sorunların önlenmesinde belirleyicidir.
Kriptik Tonsillitte Ameliyat Ne Zaman Gündeme Gelir?
Ameliyat, atakların sıklığı belirli ölçütleri aşmışsa ya da bakıma rağmen ağız kokusu, taş ve takılma hissi yaşam kalitesini bozmaya devam ediyorsa gündeme gelir. Karar muayene bulguları, atak kaydı ve kişinin şikâyetleri birlikte değerlendirilerek hekim ve hasta tarafından ortak verilir, tek bir ölçüt tek başına belirleyici değildir.
- Bir yılda 7 ya da daha fazla atak.
- İki yıl üst üste her yıl 5 ya da daha fazla atak.
- Üç yıl üst üste her yıl 3 ya da daha fazla atak.
- Daha önce bademcik apsesi geçirmiş olmak.
- Bakıma yanıt vermeyen ağız kokusu ve sık bademcik taşı.
Ameliyat dışında, kriptlerin lazerle açılıp bademcik yüzeyinin düzleştirildiği yöntemler de uygulanır. Lazerle yapılan işlem bademciği tamamen almaz, her hastaya uygun değildir ve kriptler zamanla yeniden derinleşebilir.
Bademcik ameliyatı kararı ve uygun yaş, çocukta ve yetişkinde farklı ölçütlerle değerlendirilir.
Bademcik ameliyatı genel anestezi altında yapılır ve çoğu hasta aynı gün ya da ertesi gün evine döner. İyileşme yetişkinde yaklaşık 2 hafta sürer, bu sürede yumuşak beslenme ve kanama belirtilerine dikkat gerekir. Bademcikler alındıktan sonra kriptler de ortadan kalktığı için yeni taş oluşumu beklenmez.
Kriptik Tonsillit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kriptik tonsillit ağız kokusu yapar mı?
Kriptik tonsillit ateş yapar mı?
Kriptik tonsillit çocuklarda görülür mü?
Kriptik tonsillit tekrarlar mı?
Kriptik tonsillit kaç yaşında başlar?
Kriptik tonsillit kulak ağrısı yapar mı?
Kriptik tonsillit öpüşmekle bulaşır mı?
Gargara kriptik tonsillite iyi gelir mi?
Kriptik tonsillit kanser belirtisi mi?
Kriptik tonsillitte beyaz noktalar kendiliğinden düşer mi?

