Bademcik Apsesi (Peritonsiller Apse) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Peritonsiller apse, bademcik iltihabının bademciği saran zarın dışına taşıp orada irin toplamasıyla gelişen ve halk arasında bademcik apsesi denen bir enfeksiyondur. Çoğunlukla tek tarafta giderek artan boğaz ağrısı, yutkunamama, ağzı açamama ve boğuk sesle kendini gösterir.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEklePeritonsiller apse evde beklenerek geçmez, irinin boşaltılması ve hekimin uygun gördüğü ilaçlarla tedavisi gerekir. Kulak Burun Boğaz uzmanı Doç. Dr. Sema Koç’un hazırladığı yanıtlar, apsenin nasıl anlaşıldığını, hangi belirtide acile gidileceğini ve tedavinin nasıl ilerlediğini anlatır.
Peritonsiller Apse Nedir?
Peritonsiller apse, bademcik ile onu çevreleyen yutak kası arasındaki gevşek dokuda irin birikmesidir, erişkinlerde baş ve boynun derin enfeksiyonları arasında en sık görülenidir. İrin toplanmadan önceki evrede dokuda yalnız iltihaplı bir şişlik vardır, buna peritonsiller selülit denir ve bu evre ilaçla gerileyebilir.
Apse çoğunlukla tek tarafta gelişir. İki taraflı apse seyrektir. En sık 20 ile 40 yaş arasındaki genç erişkinlerde görülür, küçük çocuklarda daha az rastlanır.
Muayenede bir taraftaki yumuşak damak kabarık ve kızarık görünür, damaktan sarkan küçük dil sağlam tarafa doğru itilmiştir. Bademcik de içe ve aşağıya doğru yer değiştirir.
Bademcik Apsesi Belirtileri Nelerdir?
Bademcik apsesi belirtileri çoğunlukla tek tarafta giderek artan boğaz ağrısıyla başlar, ağız açılamıyor, ses boğuklaşıyor ve tükürük yutulamıyorsa apse olasılığı belirgin biçimde yükselir.
- Ağrı bir tarafta yoğunlaşır, yutkunurken daha da artar ve çoğu zaman aynı taraftaki kulağa vurur.
- Yutkunmak o kadar acı verir ki tükürük bile yutulamaz ve ağızdan akar.
- Çene kasları kasıldığı için ağız tam açılamaz, konuşmak ve yemek zorlaşır.
- Ses, ağızda sıcak bir lokma varmış gibi boğuk ve kalın çıkar.
- Yüksek ateş, halsizlik, ağız kokusu ve boynun aynı tarafında ağrılı bir şişlik eşlik eder.
Belirtiler çoğu zaman geçmekte olan bir boğaz enfeksiyonunun birkaç gün sonra tek tarafta yeniden alevlenmesiyle başlar. Önceden belirgin bir boğaz ağrısı olmadan da gelişebilir.
Bademcik Apsesi Neden Olur?
Bademcik apsesi çoğu zaman bakterilerin yol açtığı bir bademcik iltihabının, bademciği saran ince zarı aşıp çevredeki gevşek dokuya yayılmasıyla olur. Sık tekrarlayan bademcik iltihabı geçiren kişilerde apse gelişme olasılığı daha yüksektir, ancak apse tek bir iltihap atağından sonra da ortaya çıkabilir.
Bademciğin üst kısmına yakın küçük tükürük bezlerinin tıkanması da apseye zemin hazırlayabilir. Bazı kişilerde öncesinde belirgin bir bademcik iltihabı olmadan apse gelişmesi bununla açıklanabilir.
Sigara içmek apse riskini artırır. Daha önce apse geçirmiş kişilerde tekrar olasılığı da yüksektir. Diş ve diş eti iltihaplarının bu bölgeye yayılması daha seyrek bir nedendir.
Apse bulaşıcı değildir. Ona yol açan boğaz mikrobu ise bulaşabilir.
Bademcik Apsesi Tehlikeli mi?
Evet, bademcik apsesinin tedavisi gecikirse tehlikeli olabilir, çünkü büyüyen şişlik hava yolunu daraltabilir ve iltihap boynun derin boşluklarına yayılabilir. Kendiliğinden patlayan bir apsenin irini nefes yoluna kaçabilir, iltihabın kana karışması ise bütün vücudu etkileyen ve hastanede yoğun tedavi isteyen ağır bir tabloya yol açabilir.
Peritonsiller apsenin boynun derin dokularına yayılmasıyla gelişen iltihaba derin boyun enfeksiyonu denir ve boyunda sertlik, başı çevirememe ve yüksek ateşle kendini gösterir. Ludwig anjini ise ağız tabanında, dilin altında gelişen yaygın bir iltihaptır, çoğunlukla diş kaynaklıdır ve dili yukarı iterek nefesi tehlikeye sokar. İki tablo da hastanede yatarak tedavi gerektirir.
| Belirti veya durum | Ne kadar acil? |
|---|---|
| Nefes almada güçlük, hırıltılı soluk, dudaklarda morarma | 112 aranır |
| Tükürüğü yutamama, ağızdan salya akması ya da nefes darlığı | Hemen acil servis |
| Boyunda hızla büyüyen sertlik, kızarıklık, başı çevirememe | Hemen acil servis |
| Tek taraflı şiddetli boğaz ağrısı, ağzı açamama, boğuk ses | Aynı gün KBB muayenesi |
| 5 ile 7 günde geçmeyen, iki taraflı boğaz ağrısı | Randevulu KBB muayenesi |
Tükürüğünü yutamayan birine su ya da yiyecek verilmez, yutmaya zorlanmaz. Nefes alırken hırıltı duyuluyor ya da dudaklar morarıyorsa 112 aranır.
Bademcik Apsesi Evde Geçer mi, Ne İyi Gelir?
Hayır, bademcik apsesi evde geçmez, irin dolu bir kese oluştuğunda ilaç tek başına çoğu zaman yetmez ve irinin boşaltılması gerekir. Basit bir bademcik şişmesinde işe yarayan ılık içecekler, yumuşak beslenme ve dinlenme apsede yalnızca geçici olarak rahatlatır, iltihabı yerinden çıkarmaz.
Muayeneye kadar geçen sürede bol sıvı almak susuz kalmayı önler. Sıcak içecekler, asitli ve baharatlı yiyecekler ağrıyı artırabilir. Gargara ağzı ferahlatır, apseyi boşaltmaz.
Apseyi evde iğneyle, parmakla ya da herhangi bir aletle patlatmaya çalışmak tehlikelidir. Bademciğin hemen dışında boynun büyük damarları bulunur, kanama ve iltihabın yayılması riski vardır.
Evde kalan bir antibiyotiği kendi kendine başlamak da doğru değildir, şikâyeti geçici olarak bastırıp tanıyı geciktirebilir.
Bademcik Apsesi Nasıl Tedavi Edilir?
Bademcik apsesi tedavi edilirken temel adım, birikmiş irinin ince bir iğneyle çekilmesi ya da bademcik çevresine açılan küçük bir kesiyle boşaltılmasıdır. İşlem çoğunlukla muayene koltuğunda, kişi otururken ve bölge sprey ya da iğneyle uyuşturulduktan sonra yapılır, birkaç dakika sürer.
Uyuşturmaya rağmen işlem sırasında baskı ve kısa süreli acı hissedilebilir. İrin boşalınca ağrı ve yutkunma güçlüğü genellikle hızla azalır.
Peritonsiller apse boşaltılırken hekimin uygun gördüğü antibiyotik ve ağrı kesici ilaçlar da başlanır. Yutkunamayan, sıvı alamayan ya da genel durumu bozuk kişiler, ilaçların damar yolundan verilmesi ve sıvı kaybının giderilmesi için birkaç gün hastanede yatırılarak tedavi edilebilir.
Küçük çocuklarda ve işleme uyum sağlayamayan kişilerde boşaltma genel anestezi altında yapılabilir. İlk günlerdeki kontrol muayenesinde apsenin yeniden dolup dolmadığına bakılır, gerekirse işlem tekrarlanır.
Bademcik Apsesi Kaç Günde Geçer?
Bademcik apsesi boşaltıldıktan sonra çoğu kişi 1 ile 2 gün içinde belirgin biçimde rahatlar, ağrı ve yutkunma güçlüğü genellikle 1 hafta ile 10 gün içinde geçer. Hekimin verdiği ilaçlar ağrı azaldı diye yarıda bırakılmaz, söylenen süre boyunca ve önerilen biçimde düzenli kullanılır.
Peritonsiller apsede tam toparlanma kişiden kişiye değişir. Çoğu kişi ağrısı azalıp rahat yemek yemeye başlayınca işe ya da okula dönebilir, boğazdaki hassasiyet birkaç gün daha sürebilir.
Ateş birkaç gün içinde düşmüyorsa, ağrı yeniden artıyorsa ya da ağız açıklığı daralıyorsa kontrol günü beklenmez.
Bademcik Apsesi Tekrarlarsa Ameliyat Gerekir mi?
Bademcik apsesi tekrarlıyorsa ya da öncesinde sık bademcik iltihabı geçirilmişse bademciklerin alınması için ameliyat gündeme gelir. İlk ve tek apseden sonra çoğu kişide ameliyat gerekmez, karar kişinin geçmiş boğaz enfeksiyonlarına, apsenin şiddetine ve muayene bulgularına göre birlikte verilir.
Bademcik ameliyatı kararında yaşın yanında yıllık enfeksiyon sayısı ve uykuda nefes durması gibi ölçütler de değerlendirilir, peritonsiller apse öyküsü bu ölçütlerden biridir.
Ameliyat çoğu zaman iltihap tamamen yatıştıktan birkaç hafta sonra planlanır. Seyrek olarak, apsesi tekrarlayan ya da boşaltmaya yanıt vermeyen kişilerde bademcikler apseyle aynı seansta da alınabilir.
Ameliyattan sonraki ilk günlerde ağrı ve bademcik yatağında beyaz kabuk olağandır. Yetişkinlerde bademcik ameliyatı sonrası iyileşme süreci 2 haftaya yakın sürer.

