Vertigo Hastalarının Yapmaması Gerekenler

Vertigo hastasının yapmaması gerekenler listesinin başında atak sürerken araç kullanmak, yüksekte çalışmak ve baş dönmesi ilaçlarını hekim önermeden uzun süre kullanmak gelir. Korkudan hareketsiz kalmak da iyileşmeyi geciktirir.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleYasakların çoğu geçicidir ve vertigonun türüne göre değişir. Aşağıda her davranışın neden riskli olduğunu, yerine ne yapılabileceğini ve kristal kayması, Ménière hastalığı, vestibüler nörit ile vestibüler migrende nelerden uzak durulması gerektiğini bulacaksınız.
Vertigo Hastasının Yapmaması Gerekenler Nelerdir?
Vertigo hastasının yapmaması gerekenler, düşme ve kaza riskini artıran davranışlar ile iyileşmeyi geciktiren alışkanlıklar olmak üzere iki gruba ayrılır. İlk gruptaki yasaklar çoğunlukla atak dönemiyle sınırlıdır, ikinci gruptaki alışkanlıklar ise tanı konduktan ve ataklar seyrekleştikten sonra da geçerliliğini korur.
Aşağıdaki tablo genel bir özet sunar. Her maddenin gerekçesi ilerleyen bölümlerde ayrı ayrı açılıyor. Ani baş hareketi, uykusuzluk, stres ve tuzlu beslenme, vertigo ataklarını tetikleyen durumlar arasında en sık anılanlardır ve her biri farklı bir vertigo tipinde öne çıkar.
| Yapılmaması gereken | Neden riskli? | Yerine ne yapılmalı? |
|---|---|---|
| Atak sürerken araç kullanmak | Dönme saniyeler içinde başlayabilir | Kontrol muayenesine kadar direksiyona geçmeyin |
| Yüksekte, merdivende çalışmak | Düşme ağır yaralanmaya yol açar | Ataklar geçene kadar başkasından destek isteyin |
| Merdivenden hızlı inmek | Baş öne eğilince denge bozulabilir | Tırabzana tutunup yavaş inin |
| Karanlıkta yürümek | Görme desteği kaybolur | Gece ışığı kullanın |
| Ani baş hareketleri | Kristal kaymasında atağı başlatır | Başı yavaş ve kontrollü çevirin |
| Baş dönmesi ilacını uzun süre almak | Beynin dengeyi yeniden öğrenmesini geciktirebilir | Süreyi hekimle belirleyin |
| Korkudan hareketsiz kalmak | Denge sistemi alışma fırsatı bulamaz | Hekimin önerdiği denge çalışmaları |
| İnternetten rastgele manevra | Kristal başka kanala geçebilir | Tanıyı ve tarafı hekim belirlesin |
| Tanısız boyun manipülasyonu | Nadir de olsa damar hasarı bildirilmiş | Önce KBB ve gerekirse nöroloji muayenesi |
| Alarm belirtilerini beklemek | İnme gibi acil durumlar gecikir | Hemen 112 ya da acil |
Atak Varken Araç Kullanmak Neden Tehlikelidir?
Atak varken araç kullanmak tehlikelidir, çünkü dönme hissi saniyeler içinde başlayabilir, göz hareketlerini bozar ve sürücünün yolu ve şeridi izlemesini engeller. Kristal kaymasında geri geri park ederken arkaya bakmak ya da şerit değiştirirken başı hızla yana çevirmek tek başına yeni bir atağı başlatabilir.
Ménière hastalığında ataklar uyarı vermeden gelebilir ve 20 dakikadan 12 saate kadar sürebilir. Vestibüler nöritin ilk günlerinde ise kişi dümdüz bir yolda bile kendini kayıyormuş gibi hisseder. Baş dönmesi ve bulantı ilaçlarının yaptığı uyku hâli de tepki süresini uzatır.
Direksiyona dönüş zamanını hekim belirler. Atakların durduğu, ilacın kesildiği ve kontrol muayenesinin yapıldığı bir dönemi beklemek güvenlidir. Ağır vasıta kullananlar ya da mesleği gereği sürekli araç kullananlar bu durumu muayenede mutlaka söylemelidir.
Gece sürüşü, uzun yol, tünel ya da yoğun trafik gibi gözü yoran koşullar, direksiyona döndükten sonraki ilk haftalarda kısa tutulabilir. İlk yolculukları yanınızda biri varken ve kısa mesafede yapmak daha güvenlidir.
Yüksekte Çalışmak, Merdiven ve Karanlık Neden Risklidir?
Yüksekte çalışmak, merdivenden hızlı inmek ve karanlıkta yürümek risklidir, çünkü bu üç durumda da denge sistemi zaten zorlanır ve vertigo atağı geldiğinde kişinin tutunacak bir yer bulması zorlaşır. Düşmenin sonucu, yani kırık, kafa travması ya da uzun süre yatağa bağlanmak, baş dönmesinin kendisinden çok daha ağır olabilir.
Merdivende baş öne eğilir, basamaklara bakılır ve vücut her adımda öne doğru yer değiştirir. Hızlı inerken gelen kısa bir dönme bile ayağın basamağı kaçırmasına yeter. Tırabzana tutunmak ve yavaş inmek bu riski azaltır.
Karanlıkta beyin dengeyi korumak için gözden gelen bilgiyi kullanamaz. İç kulak sorunu olan biri gündüz rahat yürürken gece tuvalete kalktığında sendeleyebilir. Yatak odasından banyoya giden yolda gece ışığı bırakmak basit ve işe yarayan bir önlemdir.
Damda, iskelede, seyyar merdivende ya da balkon korkuluğunun yanında çalışmak ataklar tamamen geçene kadar ertelenir. Düşme kalça kırığı gibi ağır sonuçlar doğurabildiği için yaşlılarda düşme riskini azaltan ev düzenlemeleri ataklar sürerken öncelik kazanır.
Banyo zemini, ıslak fayans ve kayan halılar da aynı riski taşır. Duşta tutunma barı ve kaymaz paspas, ataklar sürerken işe yarayan küçük düzenlemelerdir.
Ani Baş Hareketlerinden Kaçınmak Gerekir mi?
Ani baş hareketlerinden kaçınmak, özellikle kristal kayması tedavi edilene kadar gerekir, çünkü başı hızla geriye atmak, yukarı bakmak ya da öne eğilmek bu tipte atağı doğrudan başlatır. Tedaviden sonra ise baş hareketlerinden haftalarca kaçınmak tersine zarar verir ve beynin dengeyi yeniden kurmasını yavaşlatır.
Atak döneminde yataktan önce yana dönüp oturarak kalkmak, yerden bir şey alırken dizleri bükmek ve üst raflara uzanmamak işinize yarar. Hepsi kısa süreli önlemlerdir.
Ataklar geçtikten sonra başını ve gövdesini sabit tutmaya devam eden kişide beyin, iç kulaktan gelen sinyallere yeniden alışma fırsatı bulamaz. Dengesizlik hissi de haftalarca sürebilir. Hekim tanıya göre ne zaman normal harekete dönüleceğini söyler.
İyileşme döneminde yürürken başı sağa sola çevirmek, alışverişte raflara bakmak gibi gündelik hareketler de bir tür denge çalışmasıdır. Hekiminiz izin verdiyse bunları kaçınmadan yapın.
Baş Dönmesi İlaçlarını Uzun Süre Kullanmak Neden Önerilmez?
Baş dönmesi ilaçlarını uzun süre kullanmak önerilmez, çünkü bu ilaçlar dönme sinyalini bastırırken beynin iç kulaktaki sorunu fark edip dengeyi yeniden ayarlamasını da geciktirebilir. Hekimler bu nedenle onları çoğunlukla atağın ilk 3 ile 5 günüyle, yani bulantının ve kusmanın en yoğun olduğu dönemle sınırlı tutar.
Şiddetli bir atakta bulantıyı ve kusmayı yatıştırmak için kısa süreli kullanım işe yarar. Sorun, ilacın haftalarca ve kendi başına sürdürülmesidir. Uzun kullanım uyku hâli, dikkat dağınıklığı ve yaşlılarda düşme riski getirebilir.
Başkasına yazılmış bir ilacı kullanmayın. Size yazılan ilacın ne kadar süreceğini ve ne zaman bırakılacağını hekime sorun. Kendi başına uzatılan her hafta, toparlanmanın da uzaması anlamına gelebilir.
Başka bir nedenle kullandığınız ilaçları da kendi başınıza kesmeyin. Bazı tansiyon, uyku ve kaygı ilaçları baş dönmesine katkıda bulunabilir. Hangisinin değişmesi gerektiğine ilacı yazan hekim karar verir.
Korkudan Hareketsiz Kalmak İyileşmeyi Geciktirir mi?
Korkudan hareketsiz kalmak iyileşmeyi geciktirir, çünkü iç kulaktaki bir hasardan sonra beyin dengeyi ancak hareket ederek ve farklı durumlarla karşılaşarak yeniden öğrenir. Günlerce yatakta kalan, evden dışarı çıkmayan ve başını hiç oynatmamaya çalışan kişide bu uyum süreci yavaşlar ve dengesizlik daha uzun sürer.
Vestibüler nöritte ilk 1 ile 3 günden sonra ayağa kalkmak, ev içinde yürümek ve günlük işlere kademeli dönmek önerilir. Yeniden atak korkusuyla dışarı çıkmayan kişi zamanla kalabalıktan, marketten ve araç yolculuğundan da kaçınmaya başlayabilir.
Uzun süren kaçınma bazı kişilerde aylarca süren, ayakta ve hareketli ortamlarda artan bir sersemlik hissine zemin hazırlayabilir. Kalıcı postüral algısal baş dönmesi denen bu tablo tedavi edilebilir. Erken dönemde harekete dönmek ve kaygıyı hekimle konuşmak bu riski azaltmaya yardımcı olabilir.
Denge rehabilitasyonu, kişiye göre seçilen vertigo egzersizleriyle beynin iç kulaktaki değişikliğe alışmasını hızlandıran bir programdır. Program hekim ya da fizyoterapist tarafından planlanır.
İnternetten Manevra ya da Boyun Manipülasyonu Denemek Neden Sakıncalıdır?
İnternetten manevra ya da tanısız boyun manipülasyonu denemek sakıncalıdır, çünkü baş dönmesinin kaynağı, etkilenen kulak ve kanal muayene edilmeden bilinemez ve yanlış hareket yarar yerine zarar verebilir. Her baş dönmesi kristal kayması değildir ve videoda gösterilen hareketler inme ya da iç kulak iltihabı gibi başka bir sorunu olan kişiye yarar sağlamaz.
Kristal kaymasında manevra yanlış tarafa ya da yanlış kanala yapılırsa işe yaramaz. Kristal başka bir kanala geçerse dönme daha şiddetli hâle gelebilir. Videodaki kişinin tanısı sizinkiyle aynı olmayabilir.
Boyna yapılan hızlı ve zorlayıcı itme hareketleri, nadir de olsa boyun damarlarında yırtılma ve inme ile ilişkilendirilmiştir. Baş dönmesi, boyun ağrısı ve tek taraflı baş ağrısı birlikte başladıysa boyun kütletmek değil acil değerlendirme gerekir.
Boyun kaynaklı baş dönmesi tanısı ancak iç kulak ve beyin kaynaklı nedenler dışlandıktan sonra konur. Masaj ya da kütletme yaptırmadan önce bir KBB muayenesinden geçmek gereksiz riskleri azaltır.
Ménière Hastalığında Tuz, Kafein ve Alkol Neden Sınırlanır?
Ménière hastalığında tuz, kafein ve alkol sınırlanır, çünkü iç kulaktaki sıvının dengesini etkileyebilecekleri ve atakları sıklaştırabilecekleri düşünülür. Kanıt gücü sınırlıdır, ancak Amerikan Kulak Burun Boğaz Akademisinin 2020 tarihli Ménière kılavuzu da beslenme ve yaşam düzenlemesinin hastaya anlatılmasını önerir.
Hazır çorba, turşu, salamura peynir, işlenmiş et ve paketli atıştırmalıklar tuzun gözden kaçan başlıca kaynakları arasındadır. Günün bir öğününde çok tuzlu yiyip öbür öğünde hiç tuz almamak yerine tuzu güne dengeli yaymak önerilir. Hedefi hekiminiz ya da diyetisyeniniz kişiye göre belirler.
Kahve, kola, enerji içecekleri ve alkol bazı kişilerde atağı ya da kulak dolgunluğunu artırabilir. Ménière hastalığında tuz tüketimi ile vertigo arasındaki bağ daha belirgindir, ancak tuzu azaltmanın yararı kişiden kişiye değişir. Tanıya göre değişen vertigoda beslenme düzeni, migren kökenli dönmede düzenli öğüne, Ménière hastalığında ise dengeli tuz alımına dayanır.
Uykusuzluk ve Stres Vertigoyu Nasıl Etkiler?
Uykusuzluk ve stres vertigoyu doğrudan başlatmasa da atak eşiğini düşürür ve özellikle vestibüler migren ile Ménière hastalığı olanlarda atakların sıklaşmasıyla ilişkilendirilir. Düzensiz uyku, öğün atlamak ve stres, migren kökenli baş dönmesinde hastaların en sık bildirdiği tetikleyiciler arasındadır.
Vestibüler migrende baş ağrısı her atakta olmayabilir. Işık ve sese hassasiyet, görsel kalabalıkta artan baş dönmesi ön plandadır. Kişi atakların uykusuz geçen bir geceden ya da atlanan bir öğünden sonra geldiğini çoğu zaman fark etmez.
Kaygı, baş dönmesini daha uzun ve daha şiddetli algılatabilir. Atak korkusu da kaygıyı besler. Düzenli uyku, kaçınılan ortamlara kademeli dönüş ve gerekirse psikolojik destek, stres ve kaygının vertigoya etkisini azaltabilir. Kaygı ile vestibüler migren aynı kişide sık birlikte görülebilir ve ikisinin birlikte değerlendirilmesi atakların kontrolünü kolaylaştırabilir.
- Her gün aynı saatte yatıp kalkmaya çalışın, uyku süresini hafta sonu da çok değiştirmeyin.
- Öğün atlamayın ve uzun süre aç kalmayın, migren kökenli dönmede açlık atağı kolaylaştırabilir.
- Gece geç saatte ekrana uzun süre bakmak uykuyu bölüyorsa bu alışkanlığı azaltın.
- Atakların hangi gün, hangi uyku ve öğün düzeninde geldiğini not ederek hekime götürün.
Vertigo Tipine Göre Yapılmaması Gerekenler
Vertigo tipine göre yapılmaması gerekenler değişir, çünkü kristal kaymasında sorun mekanik, Ménière hastalığında iç kulak sıvısıyla ilgili, vestibüler nöritte sinir iltihabına bağlı, vestibüler migrende ise beynin bu sinyalleri işleyişiyle ilgilidir. Bir tipte işe yarayan bir öneri öbüründe gereksiz kalabilir, o yüzden kendi tanınızı bilmeden genel listelere göre yaşamınızı kısıtlamayın.
Aşağıdaki tablo en sık dört tipi karşılaştırır. Hangi tipte olduğunuzu muayene ve testlerle hekim belirler.
| Vertigo tipi | Yapılmaması gereken | Neden? | Yerine ne yapılmalı? |
|---|---|---|---|
| Kristal kayması | Tanısız manevra, başı aniden geriye atmak | Kristal başka kanala geçebilir, atak başlar | Hekimin uyguladığı manevra |
| Ménière hastalığı | Tuzlu, kafeinli ve alkollü tüketimi sürdürmek | Atakları sıklaştırabileceği düşünülür | Hekimle konuşulmuş beslenme düzeni |
| Vestibüler nörit | Günlerce yatmak, ilacı haftalarca sürdürmek | Beynin uyumu gecikir | Erken hareket, denge çalışmaları |
| Vestibüler migren | Uykusuz kalmak, öğün atlamak | Atak eşiğini düşürür | Düzenli uyku, öğün ve atak günlüğü |
Bazı kişilerde iki tip bir arada bulunabilir. Örneğin migreni olan birinde kristal kayması da gelişebilir. Tedaviye yanıt beklenen gibi değilse tanının yeniden gözden geçirilmesi gerekir.
Hangi Belirtileri Görmezden Gelmemek Gerekir?
Konuşma bozukluğu, çift görme, yüzde ya da kolda güçsüzlük, yürüyememe, ani ve çok şiddetli baş ağrısı ile birlikte gelen baş dönmesi görmezden gelinmemelidir. Belirtilerden biri varsa uzanıp geçmesini beklemeden, ilaç almadan ve manevra denemeden 112 aranmalı ya da en yakın acil servise gidilmelidir.
Ani başlayan işitme kaybı da beklemeye gelmez ve aynı gün içinde muayene gerektirir. Ateş, kulak akıntısı ya da şiddetli kulak ağrısıyla gelen baş dönmesi iç kulağa yayılan bir iltihabı düşündürebilir. Alarm belirtisi olmayan bir vertigo atağında güvenli bir yere oturmak ya da uzanmak ve dönme geçene kadar ayağa kalkmamak, düşmeyi önleyen ilk adımlardır.
| Belirti | Ne düşündürebilir? | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Konuşma bozukluğu, yüzde kayma | İnme | Hemen 112 |
| Kolda ya da bacakta güçsüzlük, uyuşma | İnme | Hemen 112 |
| Çift görme, yutma güçlüğü | Beyin sapı sorunu | Hemen acil |
| Ayakta duramama, yürüyememe | Beyincik sorunu | Hemen acil |
| Ani ve çok şiddetli baş ağrısı | Beyin kanaması olasılığı | Hemen acil |
| Ani işitme kaybı | İç kulak acili | Aynı gün KBB muayenesi |
| Haftalarca geçmeyen dengesizlik | Tanı gözden geçirilmeli | Kontrol muayenesi |
Vertigo Hastalarının Yapmaması Gerekenler Hakkında Sık Sorulan Sorular
Vertigo hastası araba kullanabilir mi?
Vertigo hastası uçağa binebilir mi?
Vertigo hastası yatakta mı dinlenmeli?
Vertigo hastası kahve içebilir mi?
Vertigo hastası spor yapabilir mi?
Vertigo hastası yüzebilir mi?
Vertigo ilacı ne kadar süre kullanılır?
Vertigo hastası hangi yöne yatmamalı?
Vertigo hastası alkol alabilir mi?
Vertigo hastası telefona ve ekrana bakabilir mi?

