Meniere Hastalığı Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Meniere hastalığı, iç kulaktaki sıvı dengesinin bozulmasıyla ortaya çıkan ve dönme tipi baş dönmesi, dalgalanan işitme kaybı, çınlama ile kulakta dolgunluk ataklarıyla seyreden bir iç kulak hastalığıdır. Tıp dilinde endolenfatik hidrops olarak da bilinir.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleKalıcı bir çaresi bugün için yoktur, ama yaşam düzeni ve basamaklı tedaviyle ataklar birçok kişide seyrekleşir. Aşağıda belirtileri, tanıyı, tedaviyi ve acil durumları bulacaksınız.
Meniere Hastalığı Nedir?
Meniere hastalığı, iç kulaktaki endolenf sıvısının fazla birikmesine bağlanan ve yıllara yayılan bir iç kulak hastalığıdır, belirtileri sürekli değil, saatler süren ataklar hâlinde gelir. Endolenf, işitme salyangozu ile denge kanallarının içindeki ince zarlı keseleri doldurur ve sinir hücrelerinin uyarılmasında görev alır.
Sıvı fazla birikince zarlar gerilir, kulaktan beyne giden denge ve işitme sinyalleri karışır. Tıptaki endolenfatik hidrops adı, zarlı keselerin bu şekilde şişmesini anlatır.
Hastalık çoğunlukla tek kulakta başlar ve en sık 40 ile 60 yaş arasında ortaya çıkar. Çocuklarda seyrek görülür.
Meniere Sendromu Nedir?
Meniere sendromu, aynı belirtilerin bilinen bir nedene bağlı olarak ortaya çıktığı durumu anlatır ve nedeni bulunamayan hastalıktan bu yönüyle ayrılır. Geçirilmiş kafa travması, iç kulak iltihabı, iç kulak kireçlenmesi ya da bazı bağışıklık sistemi hastalıkları ikincil bir sıvı birikimine yol açabilir.
Ayrım tedaviyi etkiler, çünkü sendromda altta yatan neden de tedavi edilir.
Meniere Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
Meniere hastalığı belirtileri dört başlıkta toplanır ve bunlar çoğunlukla aynı kulakta, bir atakla birlikte ya da atağa yakın saatlerde ortaya çıkar. Atak şeklinde gelen dönme tipi baş dönmesi, dalgalanan işitme kaybı, çınlama ve kulakta dolgunluk hissi, tabloyu tanımlayan bu dörtlüyü oluşturur.
Hastalığın başında her belirti aynı anda görülmeyebilir.
| Belirti | Nasıl hissedilir? | Atakla ilişkisi |
|---|---|---|
| Dönme tipi baş dönmesi | Çevre dönüyormuş gibi, bulantı ve kusmayla | 20 dakika ile 12 saat sürer, sonra geriler |
| İşitme kaybı | Kalın sesleri ve konuşmayı duymakta güçlük | Atakta azalır, başlangıçta sonradan düzelir |
| Çınlama | Uğultu, kükreme ya da vınlama | Atak öncesinde ve sırasında artar |
| Kulakta dolgunluk | Basınç, tıkanıklık, kulak dolu gibi | Çoğu zaman atağın habercisidir |
Atak Şeklinde Gelen Dönme Tipi Baş Dönmesi
Atak şeklinde gelen dönme tipi baş dönmesi hastalığın en çok korkulan belirtisidir ve kişi hareketsiz otururken ya da yatarken bile çevrenin döndüğünü hisseder. Ataklar kendiliğinden başlar, baş pozisyonunu değiştirmekle tetiklenmez ve çoğu zaman bulantı, kusma, soğuk terleme ile ayakta duramama hâli eşlik eder.
Dalgalanan İşitme Kaybı
Dalgalanan işitme kaybı, bu iç kulak hastalığını öteki baş dönmesi nedenlerinden ayıran en belirgin bulgudur ve başlangıçta daha çok kalın sesleri etkiler. İşitme atak sırasında azalır, ataktan sonraki günlerde ise kısmen ya da tamamen geri gelir, bu yüzden tek bir test sonucu yanıltıcı olabilir.
Kulak Çınlaması
Kulak çınlaması bu hastalıkta çoğunlukla hasta kulakta duyulan kalın bir uğultu ya da kükreme sesidir ve atak yaklaşırken belirgin biçimde artar. Başlangıçta ataklar arasında hafifler ya da kaybolur, hastalığın ilerleyen yıllarında ise süreğen ve her gün duyulan bir sese dönüşebilir.
Kulakta Dolgunluk Hissi
Kulakta dolgunluk hissi, kulağın tıkanmış, suyla dolmuş ya da basınç altındaymış gibi algılanmasıdır ve birçok hastada atağın yaklaştığını haber veren ilk işarettir. Uçak inerken kulakta hissedilen tıkanıklığa benzetilir, ama yutkunmakla ya da esnemekle açılmaz ve çoğu zaman atak geçene kadar sürer.
Kulak kiri ya da orta kulakta biriken sıvı da benzer tıkanıklık yapar, ayrımı muayene gösterir.
Meniere Atağı Ne Kadar Sürer?
Meniere atağı en az 20 dakika, en fazla 12 saat sürer ve çoğu atak birkaç saat içinde kendiliğinden geriler, kişi sonrasında yorgun düşer. Tanı ölçütlerinde aranan süre de budur, saniyeler süren ya da günlerce kesintisiz devam eden bir dönme başka bir nedeni düşündürür.
Ataklar kümeler hâlinde gelebilir. Birkaç atağı aylarca, hatta yıllarca süren sakin bir dönem izleyebilir.
Kristal kaymasında dönme saniyeler sürer, denge siniri iltihabında ise günlerce kesintisiz devam eder. Meniere ile vertigo arasındaki fark da en açık biçimde süre ölçütünde görülür. Vertigo bir belirtinin adıdır, bu hastalık ise o belirtiyi üreten nedenlerden biridir.
Geç dönemde az sayıda kişide bilinç kaybı olmadan, uyarısız yere düşme atakları görülebilir. Düşme ve yaralanma riski taşıdıkları için hekime mutlaka anlatılmalıdır.
Meniere Hastalığı Neden Olur?
Meniere hastalığının neden ortaya çıktığı bugün tam olarak bilinmiyor ve araştırmalar tek bir nedenden çok, birkaç etkenin bir araya geldiğini düşündürüyor. Bilinen şey, iç kulakta endolenf sıvısının üretimi ile emilimi arasındaki dengenin bozulduğu ve sıvının zarlı keselerde biriktiğidir, ancak her sıvı birikimi belirti yapmaz.
Risk Etkenleri
Risk etkenleri zemin hazırlar ama tek başına hastalık başlatmaz. Aşağıdakiler bu hastalarda genel topluma göre daha sık saptanır.
- Ailede aynı hastalığın bulunması, yani genetik yatkınlık.
- İç kulaktan sıvıyı boşaltan kanal ve kesenin dar ya da kısa olması.
- Bağışıklık sisteminin kendi dokusuna yöneldiği hastalıklar ve alerji.
- Migren öyküsü, geçirilmiş viral iç kulak enfeksiyonu ve kafa travması.
Atakları Tetikleyen Durumlar
Atakları tetikleyen durumlar kişiden kişiye değişir, ama en sık bildirilenler tuzlu beslenme, yoğun stres, uykusuzluk, yorgunluk, kafein, alkol ve hava basıncındaki ani değişimlerdir. Tetikleyiciler hastalığa yol açmaz, yalnız var olan hastalıkta atağın ne zaman, hangi sıklıkta ve ne şiddette geleceğini etkileyebilir.
Her atağın tarihini, süresini ve o gün ne yediğinizi not eden bir atak günlüğü, kişisel tetikleyiciyi birkaç ay içinde görünür kılar.
Meniere Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?
Hastalık, ayrıntılı öykü, kulak muayenesi ve işitme testinin birlikte değerlendirilmesiyle teşhis edilir, tek başına tanı koyduran bir test yoktur. Tanı için en az iki dönme atağının, atak süresinin ve etkilenen kulakta işitme kaybının belgelenmesi aranır, bu da çoğu zaman birkaç görüşme gerektirir.
İşitme testi (odyometri) tanının temelidir ve hastalığın başında kalın seslerde kayıp gösterir. Ataklar arasında tekrarlanan test dalgalanmayı gösterir.
Denge testleri her hastada gerekmez, hangi kulağın etkilendiğini görmek için ya da kulak içine uygulanacak tedaviden önce seçilerek istenir.
İki kulak arasında işitme farkı varsa işitme sinirindeki iyi huylu tümörü dışlamak için manyetik rezonans görüntüleme istenebilir.
Baş dönmesine baş ağrısı, ışığa ve sese hassasiyet eşlik ediyorsa vestibüler migren ihtimali de değerlendirilir. İki hastalık bazı kişilerde birlikte bulunur.
Meniere Hastalığının Evreleri ve Seyri
Meniere hastalığının seyri kişiden kişiye çok değişir ve yıllara yayılır, ama genel olarak erken, orta ve geç olmak üzere üç döneme ayrılarak anlatılır. Erken dönemde dönme atakları öndedir, geç dönemde ise ataklar seyrekleşirken kalıcı işitme kaybı, sürekli çınlama ve dengesizlik belirginleşir.
| Dönem | Dönme atakları | İşitme | Çınlama ve denge |
|---|---|---|---|
| Erken dönem | Ani, şiddetli, saatler süren | Atakta azalır, sonra düzelir | Çınlama atakla gelir ve geçer |
| Orta dönem | Sürer, araya uzun sakin dönemler girebilir | Ataklar arasında tam düzelmez | Çınlama kalıcılaşmaya başlar |
| Geç dönem | Seyrekleşir ya da durur | Kalıcı ve daha belirgin kayıp | Sürekli çınlama, karanlıkta dengesizlik |
Meniere Hastalığından İyileşenler Var mı?
Bu hastalıktan iyileşenler denince çoğu zaman hastalığın tamamen kaybolması değil, atakların yıllar içinde seyrekleşip durulması ve kişinin eski düzenine dönmesi anlaşılmalıdır. Uzun süreli izlem çalışmalarında hastaların yaklaşık üçte birinde ataklar, tedaviden bağımsız olarak da, kendiliğinden geriler ya da uzun süre durur.
Ataklar durulsa da işitme kaybı ve çınlama çoğu zaman kalıcıdır.
Hastalık kendiliğinden sakin dönemlere girebildiği için, o sırada denenen bir yöntemin atakları durdurduğu sanılabilir. Kişisel iyileşme anlatılarını okurken bu doğal seyri akılda tutmak gerekir.
Meniere Hastalığı Tedavisi Nasıl Yapılır?
Hastalığın tedavisi basamaklı yapılır, yani önce yaşam düzeni ve atak dönemine yönelik tedaviyle başlanır, ataklar sürerse kulak içine uygulanan tedavilere ve çok az hastada cerrahiye geçilir. Her basamakta amaç atakları azaltırken hasta kulaktaki işitmeyi olabildiğince korumak ve kişinin günlük hayatına dönmesini sağlamaktır.
İç kulak kaynaklı vertigo tedavisi her hastalıkta aynı biçimde planlanmaz.
| Basamak | Ne yapılır? | Kimde düşünülür? |
|---|---|---|
| Yaşam düzeni | Tuzu azaltma, düzenli uyku | Her hastada |
| Atak dönemi tedavisi | Dönme ve bulantıyı hafifleten, kısa süreli ilaçlar | Atak sırasında |
| Koruyucu ilaç tedavisi | Hekimin uygun gördüğü, atak sıklığını azaltan ilaçlar | Ataklar sık geliyorsa |
| Kulak içine uygulanan tedaviler | Kulak zarının arkasına ilaç verilmesi | İlk basamaklara yanıt yoksa |
| Cerrahi | Sıvı kesesine ya da denge sinirine yönelik ameliyat | Kontrol edilemeyen ağır ataklarda |
| Denge rehabilitasyonu | Ataklar arasında denge egzersizleri | Süreğen dengesizlikte |
Yaşam Düzeni ve Tuz Kısıtlaması
Yaşam düzeni ve tuz kısıtlaması tedavinin ilk basamağıdır ve güncel tedavi kılavuzları her hastaya bu konuda ayrıntılı bilgi verilmesini önerir. Kanıt düzeyi sınırlı olsa da tuzu azaltmak, tuzu güne dengeli yaymak ve düzenli uyumak birçok hastada atakların sıklığını ve şiddetini azaltabilir.
Atak Döneminde Hekimin Önerdiği Tedavi
Atak döneminde hekimin önerdiği tedavi, dönme hissini ve bulantıyı hafifleten ilaçları kısa süreyle kullanmaya dayanır ve bu ilaçlar atak geçince bırakılır. Hangi ilacın ne kadar süreyle alınacağına her hastada hekim karar verir, çünkü uzun süre kullanıldıklarında beynin dengeye uyum sağlaması gecikebilir.
Ataklar sık geliyorsa hekim, aradaki dönemde düzenli kullanılan ve sıklığı azaltmayı amaçlayan ilaçlar önerebilir.
Kulak İçine Uygulanan Tedaviler
Kulak içine uygulanan tedaviler, ilk basamaklara rağmen ataklar sürdüğünde kulak zarının arkasındaki orta kulak boşluğuna ince bir iğneyle ilaç verilmesidir. İşlem muayenehane koşullarında, lokal uyuşturmayla yapılır ve ilaç buradan yuvarlak pencere zarı yoluyla iç kulağa geçerek doğrudan hasta kulağı etkiler.
Kortizon grubu ilaçlar işitmeye zarar vermeden atakları azaltmayı hedefler. Denge hücrelerini baskılayan ilaçlar daha güçlü etki eder, ama işitme kaybı riski nedeniyle seçilmiş hastalarda kullanılır.
Cerrahi Seçenekler
Cerrahi seçenekler, diğer bütün tedavilere rağmen ataklar kişinin işini ve günlük hayatını sürdürmesini engelliyorsa gündeme gelir ve yalnızca hastaların küçük bir kısmında gerekir. Hangi ameliyatın seçileceği hasta kulakta işitmenin ne kadar korunduğuna, atakların şiddetine ve diğer kulağın durumuna göre belirlenir.
- Sıvı kesesine yönelik ameliyat işitme korunarak yapılır ve sıvının boşalmasını kolaylaştırmayı amaçlar.
- Denge sinirinin kesilmesi işitme sinirini koruyarak dönme sinyallerini durdurur.
- İç kulağın denge yapısını devre dışı bırakan ameliyat o kulaktaki işitmeyi de kaldırır, bu yüzden kullanılabilir işitmesi kalmamış kulakta düşünülür.
Denge Rehabilitasyonu
Denge rehabilitasyonu, ataklar arasında süren dengesizlik ve sersemlik hissi için uygulanan, beynin iç kulaktan gelen bozuk sinyallere uyum sağlamasını hedefleyen kişiye özel bir egzersiz programıdır. Atak sırasında uygulanmaz, çünkü o saatlerde amaç güvenle dinlenmek, düşmeden korunmak ve atağın kendiliğinden geçmesini beklemektir.
Denge egzersizleri fizyoterapist eşliğinde başlar, sonra evde sürdürülebilir.
Meniere Hastalığına Kesin Bir Çözüm Var mı?
Meniere hastalığına kesin bir çözüm bugün için yoktur, yani hastalığa kalıcı olarak son veren ve atakların bir daha hiç dönmemesini sağlayan bir tedavi henüz bulunmuyor. Yine de ataklar birçok hastada yaşam düzeni ve basamaklı tedaviyle seyrekleşir, kişi işine, sosyal hayatına ve günlük düzenine dönebilir.
Kesin tedavi vaat eden yöntemlere temkinli yaklaşmak gerekir.
Gerçekçi hedef atakları seyrekleştirmek, kalan işitmeyi korumak ve ataklar arasındaki dengesizliği azaltmaktır. Ağır ve dirençli ataklarda bile dönme çoğu hastada denetlenebilir. Kaybedilen işitmeyi geri getiren bir yöntem ise henüz yok.
Meniere Hastalığına İyi Gelen Yiyecekler Nelerdir?
Meniere hastalığına iyi gelen yiyecekler tuzu az, işlenmemiş ve evde hazırlanan besinlerdir, çünkü beslenmede en çok üzerinde durulan konu tuzun ve sıvı dengesinin düzenli tutulmasıdır. Tek başına tedavi sağlayan bir besin ya da takviye yoktur, beslenmenin amacı ataklara zemin hazırlayan dalgalanmaları azaltmaktır.
Tuz tüketimi hem toplam miktarıyla hem de gün içindeki dağılımıyla önemsenir. Bir öğünde çok tuzlu yiyip ertesi gün tuzu kısmak sıvı dengesini sarsabilir.
| Besin ya da alışkanlık | Neden önemsenir? | Öneri |
|---|---|---|
| Tuz, turşu, hazır gıdalar | Vücutta su tutulmasını artırır | Az tuzlu, evde pişmiş yemek |
| Kahve, çay, kola | Kafein bazı hastalarda atağı ve çınlamayı artırır | Azaltmak, etkisini gözlemek |
| Alkol | Sıvı dengesini ve uykuyu bozar | Uzak durmak |
| Sigara | İç kulağın kan dolaşımını olumsuz etkiler | Bırakmak |
| Taze sebze, meyve, baklagil, su | Doğal olarak tuzu düşüktür | Her öğünde yer vermek |
Tuz kısıtlaması başka bir hastalığın diyetiyle çakışıyorsa plan hekim ve diyetisyenle birlikte yapılmalıdır.
Meniere Atağı Sırasında Ne Yapılmalı?
Meniere atağı sırasında yapılacak ilk şey güvenli bir yere oturmak ya da uzanmak, başı mümkün olduğunca sabit tutmak ve araç kullanılıyorsa hemen kenara çekip durmaktır. Ataklar korkutucu olsa da kendiliğinden geriler ve çoğu birkaç saat içinde sona erer, sakin ve hareketsiz kalmak bulantının artmasını da önler.
- Atağın yaklaştığını hissedince oturun ya da uzanın.
- Başınızı hareket ettirmeden gözlerinizi sabit bir noktaya dikin ya da kapalı tutun.
- Kusma varsa yan yatın, sıvıyı küçük yudumlarla alın.
- Hekiminiz atak için ilaç önerdiyse onun söylediği biçimde kullanın.
- Atak geçince hemen ayağa kalkmayın, bir süre oturarak dengenizi yoklayın.
Vertigo atağı için genel öneriler bu ataklarda da geçerlidir, ancak kristal kayması için yapılan pozisyon manevraları burada işe yaramaz.
Ne Zaman Acile Gidilmeli?
İlk kez yaşanan şiddetli baş dönmesinde, baş dönmesine nörolojik belirtiler eklendiğinde, ani işitme kaybında ve durmayan kusmada zaman kaybetmeden acile gidilmeli, gerekirse 112 aranmalıdır. Daha önce bu tanıyı almış olmak, alışılmadık biçimde başlayan yeni bir atağın da aynı nedenden olduğunu göstermez.
| Durum | Neyi düşündürebilir? | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kolda güçsüzlük | İnme gibi beyin kaynaklı sorun | 112’yi arayın |
| Çift görme, yürüyememe, şiddetli baş ağrısı | Beyin kaynaklı baş dönmesi | Hemen acile gidin |
| Saatler içinde gelişen ani işitme kaybı | Ani işitme kaybı | Aynı gün KBB ya da acil |
| Durmayan kusma ya da düşüp başını çarpma | Sıvı kaybı, kafa yaralanması | Acile gidin |
| 12 saati aşan kesintisiz dönme | Başka bir neden | Aynı gün hekime başvurun |
Ani işitme kaybında ilk günler tedavi açısından değerlidir. Kulakta aniden başlayan tıkanıklığı “ataktır, geçer” diye beklemek tedavi fırsatını kaçırtabilir.
Meniere Hastalığı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Meniere nedir, tehlikeli bir hastalık mıdır?
Meniere hastalığı iki kulakta birden görülür mü?
Meniere tedavisi ne kadar sürer?
Meniere hastalığı kalıtsal mıdır?
Meniere hastalığında kahve içilir mi?
Meniere hastalığı stresten olur mu?
Meniere hastalığı olan biri araç kullanabilir mi?
Meniere hastalığında işitme cihazı kullanılır mı?
Meniere hastalığına hangi bölüm bakar?

