Çocuklarda Burun Tıkanıklığına Ne İyi Gelir?

Çocuklarda burun tıkanıklığına iyi gelen ilk adımlar, soğuk algınlığı döneminde tuzlu su damlası ya da spreyiyle burnu temizlemek, salgıyı nazikçe almak, odayı nemli tutmak ve çocuğa bol sıvı vermektir. Ev uygulamaları hastalığı tedavi etmez, ama çocuğun rahat nefes almasını, beslenmesini ve uyumasını kolaylaştırır.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleSoğuk algınlığına bağlı tıkanıklık çoğu çocukta 7 ile 10 gün içinde belirgin biçimde hafifler. Daha küçük yaşlarda iki haftaya kadar uzayabilir. Yetişkinlere uygun bazı ürünler ise çocukta risklidir.
Çocuklarda Burun Tıkanıklığına Ne İyi Gelir?
Çocuklarda burun tıkanıklığına iyi gelen uygulamalar yaşa göre biraz değişir, ama her yaşta burnu tuzlu suyla temizlemek, odayı nemli tutmak ve yeterli sıvı vermek ilk sırada gelir. Tablo, her yöntemin hangi yaşta kullanıldığını ve neye dikkat edilmesi gerektiğini bir arada gösterir.
| Yöntem | Hangi yaşta? | Ne sağlar? | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Tuzlu su damlası | Doğumdan itibaren | Kuruyan salgıyı yumuşatır | Tek dozluk ya da hazır ürün |
| Tuzlu su spreyi | Bebeklikten sonra | Salgıyı inceltir, temizler | Ucu burnun girişinde tutmak |
| Yıkama şişesi | İş birliği yapabilen büyük çocuk | Salgıyı ve alerjeni akıtır | Steril ya da kaynatılıp soğutulmuş su |
| Aspiratör | Özellikle ilk aylar | Emmeden önce burnu açar | Derine sokmamak, sık çekmemek |
| Nemlendirici | Her yaş | Salgının kabuklaşmasını önler | Soğuk buharlı cihaz, her gün temizlik |
| Bol sıvı | Her yaş | Salgıyı inceltir | Bebekte sık emzirme ya da mama |
| Yatak başını yükseltmek | Bir yaşından büyük çocuk | Gece tıkanıklığını azaltır | Bebekte yastık ve takoz yok |
Çocuğun Burun Tıkanıklığına Evde Ne İyi Gelir?
Çocuğun burun tıkanıklığına evde iyi gelen temel uygulamalar, burnu tuzlu suyla yumuşatmak, salgıyı nazikçe almak, odayı nemli tutmak ve sık sık sıvı vermektir. Uygulamanın biçimi yaşa göre değişir, bebekte damla ve aspiratör öne çıkarken okul çağındaki çocuk burnunu kendisi sümkürebilir ve yıkama şişesini kullanabilir.
Tuzlu Su Damlası veya Spreyi
Tuzlu su damlası veya spreyi, eczanelerde serum fizyolojik adıyla da satılan, ilaç içermeyen bir üründür ve kuruyan salgıyı yumuşatarak burnun daha kolay açılmasını sağlar. Bebeklerde damla, daha büyük çocuklarda ince püskürtmeli sprey tercih edilir ve ikisi de tıkanıklık sürdükçe kullanılabilir. Alışkanlık yapmaz.
Damlatırken çocuğun başı hafifçe geriye yatırılır ve ürünün ucu burnun yalnız girişinde tutulur.
Yaşa Uygun Burun Yıkama
Yaşa uygun yıkama, bebeklik ve okul öncesi dönemde damla ya da spreyle, başını eğip ağzından nefes almayı becerebilen daha büyük çocuklarda ise yıkama şişesiyle yapılır. Şişeyle yıkamada steril su ya da kaynatılıp ılıyana kadar soğutulmuş su kullanılır, musluk suyu doğrudan kullanılmaz.
Çocuk lavabonun üzerine hafifçe öne eğilir. Su deliklerden birinden verilir, diğer delikten ya da ağızdan akar. İlk denemeleri oyun gibi kurmak ve çocuğu zorlamamak, sonraki yıkamaları kolaylaştırır.
Aspiratörle Salgı Alma
Aspiratörle salgı alma, kendi başına sümküremeyen bebek ve küçük çocuklarda burnun önündeki salgıyı çekerek emme ve uyku öncesinde nefesi rahatlatır. Önce birkaç damla tuzlu su damlatılıp bir iki dakika beklenir, salgı yumuşayınca aspiratörün ucu burnun yalnız girişine yerleştirilerek nazikçe çekilir. Çok sık ya da güçlü çekmek burnun içini tahriş eder.
Aspiratör en çok ilk aylarda işe yarar. Cihaz her kullanımdan sonra yıkanıp kurutulur.
Nemli Oda Havası
Nemli oda havası, kalorifer ve klima mevsiminde kuruyan salgının kabuklaşmasını önler ve çocuğun gece daha rahat nefes almasını kolaylaştırır. Evde nemlendirici kullanılacaksa sıcak değil soğuk buharlı bir cihaz seçilir, çünkü sıcak buhar veren cihaz devrildiğinde ya da çocuk dokunduğunda yanık yapabilir.
Cihazın suyu her gün değiştirilir ve hazne düzenli temizlenir, aksi hâlde küf ve bakteri üreyebilir.
Sıvı ve Ilık Banyo Buharı
Sıvı ve ılık banyo buharı, koyulaşan salgıyı yumuşatarak burnun kendiliğinden temizlenmesini kolaylaştırır, ağızdan nefes alan çocuğun kuruyan boğazını da rahatlatır. Bebeklerde sık ve kısa aralıklarla emzirme ya da mama, büyük çocuklarda su, çorba ve ılık içecekler bu iş için yeterlidir.
Banyoda ılık suyu birkaç dakika akıtıp kapı kapalıyken çocukla birlikte buharlı ortamda oturmak kısa süreli ferahlık verir. Çocuk buharlı banyoda yalnız bırakılmaz. Kaynar su dolu kâsenin üzerine eğilmek ise devrilme ve haşlanma riski taşıdığı için önerilmez.
Çocuklarda Burun Tıkanıklığı Neden Olur?
Çocuklarda burun tıkanıklığı çoğu zaman soğuk algınlığı ve gripte burnu kaplayan zarın şişmesinden olur, diğer nedenler ise alerji, sinüzit, geniz eti büyümesi ve burna kaçan yabancı cisimdir. Tablodaki ipuçları, hangi nedenin daha olası olduğunu ve atılacak ilk adımı gösterir.
| Neden | Ayırt ettiren ipucu | İlk adım |
|---|---|---|
| Soğuk algınlığı | Sulu akıntı, hapşırık, hafif ateş, iki taraflı tıkanıklık | Tuzlu su, sıvı, dinlenme |
| Grip | Yüksek ateş, kas ağrısı, belirgin hâlsizlik | Dinlenme, sıvı, gerekirse hekim |
| Alerji | Hapşırık, kaşıntı, sulu akıntı, ateş yok | Tetikleyiciden uzak durma, hekim değerlendirmesi |
| Sinüzit | 10 günü geçen ya da yeniden kötüleşen akıntı | Hekim muayenesi |
| Geniz eti büyümesi | Haftalarca süren tıkanıklık, horlama, ağız açık uyuma | KBB muayenesi |
| Yabancı cisim | Tek taraflı, kötü kokulu, bazen kanlı akıntı | Aynı gün muayene, pil şüphesinde acil |
Hapşırık ve kaşıntıyla giden, ateşsiz ve mevsimle tekrarlayan tıkanıklık alerjik rinit düşündürür. Soğuk algınlığından sonra 10 günü geçen ya da düzelmeye başlayıp yeniden kötüleşen akıntı çocuklarda sinüzit açısından değerlendirilir. Soğuk algınlığı geçtiği hâlde haftalarca azalmayan tıkanıklıkta geniz eti büyümesi akla gelir. Çocuğun burnunun sürekli tıkalı olması hâlinde KBB muayenesi gerekir.
Çocukta Burun Tıkanıklığı Tek Taraflıysa Ne Düşünülür?
Çocukta burun tıkanıklığı tek tarafta başlayıp kötü kokulu, sarı yeşil ya da kanlı akıntıyla sürüyorsa önce burna kaçmış bir yabancı cisim düşünülür. Boncuk, nohut, silgi, kâğıt ve oyuncak parçası gibi küçük cisimlerin buruna kaçması okul öncesi çağda sık görülür ve çocuk cismi soktuğunu çoğu zaman söylemez. Akıntı günler sonra fark edildiğinde soğuk algınlığı sanılabilir.
Düğme pil ve mıknatıs ayrı bir acil durumdur. Pil burnun içinde kısa sürede doku hasarı yapabilir, bu yüzden pil şüphesinde beklemeden acile gidilir.
Cismi evde cımbız, kulak çubuğu ya da parmakla çıkarmaya çalışmak onu daha derine itebilir. Burnun içi de yaralanabilir. Çıkarma işlemi muayenede, uygun aletle yapılır.
3 Yaşında Burun Tıkanıklığına Çözüm Nedir?
3 yaşında burun tıkanıklığına çözüm çoğu zaman bebeklikteki uygulamalarla aynıdır, farkı çocuğun artık sümkürmeyi öğrenebilmesi ve uyku ile kreş düzeninin tıkanıklığı doğrudan etkilemesidir. Öne çıkan üç konu, sümkürmeyi öğrenmek, uyku düzenini korumak ve kreşte sık geçirilen enfeksiyonlarla baş etmektir.
Sümkürmeyi Öğretmek
Sümkürmeyi öğretmek, 3 yaş civarındaki birçok çocukta oyunla mümkündür ve çocuk bunu öğrendiğinde aspiratöre duyulan ihtiyaç büyük ölçüde azalır. Çocuktan ağzını kapatıp burnundan üfleyerek masadaki bir pamuk parçasını ya da elindeki kâğıt mendili uçurması istenebilir, ilk denemelerde ağızdan üflemesi de normaldir. Hareket öğrenilince deliklerden biri hafifçe kapatılır, diğerinden yavaşça sümkürülür.
İki deliği birden kapatıp sert sümkürmek kulağa basınç yapar. Kullanılan mendil hemen çöpe atılır, eller yıkanır.
Uyku Düzenini Korumak
Uyku düzenini korumak, tıkanıklık günlerinde çocuğun gündüz huzursuzluğunu ve gece uyanmalarını azaltır. Yatmadan önce burnu tuzlu suyla temizlemek, ılık bir banyo yaptırmak ve çocuğun odasını serin ve nemli tutmak gece nefesini kolaylaştırır. Çok sıcak oda burnu kurutur.
Çocuk hasta olduğu gecelerde ağzı açık uyuyabilir. Soğuk algınlığı geçince bu da düzelir. Hastalık geçtiği hâlde süren ağzı açık uyuma ve sürekli horlama ise muayene gerektirir.
Kreş Döneminde Sık Enfeksiyon
Kreş döneminde sık enfeksiyon beklenen bir durumdur, çünkü çocuğun bağışıklık sistemi daha önce karşılaşmadığı birçok virüsle ilk kez bu yaşlarda tanışır. Küçük çocuklar yılda yetişkinlerden çok daha fazla soğuk algınlığı geçirir ve kreşin ilk aylarında tıkanıklığın bir geçip bir başlaması bu yüzden şaşırtıcı değildir.
El yıkamayı alışkanlık hâline getirmek, öksürürken dirseğin içini kullanmak ve ateşli günlerde çocuğu evde dinlendirmek bulaşı azaltır. Enfeksiyonlar arasında hiç açılmayan, aylarca süren tıkanıklık ise kreşle açıklanmaz.
Gece Artan Tıkanıklıkta Ne Yapılabilir?
Gece artan tıkanıklıkta yatmadan önce burnu tuzlu suyla temizlemek, odayı serin ve nemli tutmak ve bir yaşından büyük çocukta yatak başını hafifçe yükseltmek yapılabilir. Yatınca burnun içindeki dokuya daha çok kan dolar, şişlik artar ve gün içinde yutulan salgı boğazın arkasında birikerek çocuğu öksürükle uyandırabilir.
Salgının boğazın arkasına akmasına geniz akıntısı denir ve soğuk algınlığı geçtikçe çoğu zaman azalır.
Bir yaşından küçük bebekte yastık, takoz ya da eğimli yatak kullanılmaz. Tıkanıklık olsa da bebek sırtüstü, düz ve sert bir zeminde yatırılır. Daha büyük çocukta yatağın baş tarafının altına katlanmış bir havlu koymak ya da ince bir ek yastık yeterlidir.
Çocuklarda Hangi Uygulamalardan Kaçınılmalı?
Çocuklarda yetişkin burun açıcı spreyleri, mentollü ya da kâfurlu merhemler ve buruna damlatılan yağlar gibi uygulamalardan kaçınılmalı, bu ürünler hekim önermeden kullanılmamalıdır. Küçük çocukta yan etki riski yetişkinden çok daha yüksektir ve bazı ürünlerde küçük bir miktar bile ciddi soruna yol açabilir.
- Yetişkinler için üretilen açıcı sprey ve damlalar küçük çocuğun vücut ağırlığına göre fazla gelir. Çarpıntı, huzursuzluk ya da aşırı uyku hâli yapabilir, uzun kullanımda tıkanıklık eskisinden ağır döner.
- Soğuk algınlığı için satılan karışık şuruplar iki yaşından küçük çocuklarda ciddi yan etki riski nedeniyle önerilmez. Daha büyük çocukta da hekime sorulmadan verilmez.
- Mentollü ve kâfurlu merhemler burnun içine ve çevresine sürülmez. Kâfur yutulur ya da ciltten fazla emilirse küçük çocukta kusma ve nöbete yol açabilir, mentol ise küçük bebekte soluk yolunu daraltabilir.
- Okaliptüs ve nane gibi uçucu yağlar buruna damlatılmaz. Ağza ya da buruna ulaşan birkaç damla bile bebek ve küçük çocukta gırtlakta kasılmaya ve nefes durmasına yol açabilir.
- Zeytinyağı, bebek yağı ya da başka yağlar da buruna damlatılmaz. Solunum yoluna kaçan yağ nadir de olsa akciğerde iltihaba neden olabilir.
- Evde kalan antibiyotik çocuğa verilmez. Soğuk algınlığı virüslerle olur ve antibiyotik virüse etki etmez.
- Bir yaşından küçük bebeğe öksürük ya da tıkanıklık için bal verilmez, bebeklerde botulizm denen ciddi bir zehirlenme riski taşır.
Kulak çubuğuyla burnun içini temizlemek de dokuyu tahriş eder. Kurumuş salgı tuzlu suyla yumuşatılıp nemli bir pamukla silinir.
Bebeklerde Burun Tıkanıklığına Ne İyi Gelir?
Bebeklerde burun tıkanıklığına iyi gelen temel uygulama, emzirmeden ve uykudan önce tuzlu su damlasıyla salgıyı yumuşatıp aspiratörle nazikçe almaktır. Bebekler ilk aylarda ağırlıklı olarak burundan nefes aldığı için tıkanıklık emmeyi doğrudan zorlaştırır, bebek sık ara verir ve daha az beslenebilir.
Sık ve kısa beslenme ile dumansız, nemli bir oda tıkanıklık günlerini kolaylaştırır. Bebekte geniz akıntısı da çoğu zaman 10 ile 14 gün içinde kendiliğinden geriler.
Üç aydan küçük bebekte ateş, emmeyi bırakma, ıslak bezin belirgin azalması ya da hızlı ve zorlanarak soluma varsa bebek beklemeden hekime gösterilmelidir.
Çocuklarda Burun Tıkanıklığı Nasıl ve Kaç Günde Geçer?
Çocuklarda burun tıkanıklığı soğuk algınlığında çoğu zaman kendiliğinden geçer, belirgin rahatlama genellikle 7 ile 10 gün içinde başlar ve 5 yaşından küçük çocuklarda tıkanıklık iki haftaya kadar sürebilir. Öksürük ise tıkanıklıktan daha uzun kalabilir ve toplamda iki ile üç haftayı bulabilir.
| Dönem | Ne beklenir? | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| İlk 1 ile 3 gün | Hapşırık, sulu akıntı, bazen ateş | Tuzlu su, sıvı, dinlenme |
| 3 ile 6 gün | Tıkanıklık sürer, akıntı koyulaşabilir | Salgı temizliği, nemli oda |
| 7 ile 10 gün | Çoğu çocukta belirgin rahatlama | Uygulamalar sürdürülür |
| 10 ile 14 gün | Küçük çocukta hafif akıntı sürebilir | Kötüleşme varsa hekim |
| 2 ile 3 hafta | Öksürük bir süre kalabilir | Ateş ya da nefes darlığında hekim |
| 10 günü geçip kötüleşen | Sinüzit ya da kulak sorunu olabilir | Hekim muayenesi |
Akıntının sarı ya da yeşile dönmesi tek başına bakteri enfeksiyonu göstermez. Soğuk algınlığının olağan seyrinde de görülür. Belirleyici olan, sürenin uzaması, ateşin yeniden yükselmesi ve çocuğun genel durumunun bozulmasıdır.
Tıkanıklık sürerken kulak ağrısı başlarsa ya da çocuk kulağını çekiyorsa kulak iltihabı açısından muayene gerekir.
Ne Zaman Doktora, Ne Zaman Acile Gidilmeli?
Tıkanıklık 10 gün içinde düzelmediğinde ya da kötüleştiğinde doktora gidilmeli, hızlı soluma, göğüs kafesinin içe çekilmesi veya morarma olduğunda ise zaman kaybetmeden acile gidilmeli. Aşağıdaki tablo, sık görülen belirtileri, olası anlamlarını ve her birinde ne yapılması gerektiğini aciliyet sırasıyla gösterir.
| Belirti | Olası anlamı | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Hızlı soluma, göğüs ya da kaburga arasının içe çekilmesi | Alt solunum yolu tutulumu | Hemen acile gitmek |
| Dudakta, dilde ya da tırnaklarda morarma | Yetersiz oksijen | Hemen acile gitmek |
| Göz çevresinde şişlik ve kızarıklık | Sinüzitin göz çevresine yayılması | Hemen acile gitmek |
| Uyandırmakta zorlanma, aşırı uyku hâli | Ciddi enfeksiyon | Hemen acile gitmek |
| 3 aydan küçük bebekte ateş | Ciddi enfeksiyon dışlanmalı | Hemen hekime başvurmak |
| Emememe, beslenememe, ıslak bezin azalması | Sıvı kaybı | Aynı gün hekim, ağırsa acil |
| Tek taraflı, kötü kokulu akıntı | Yabancı cisim | Aynı gün muayene, pilde acil |
| 3 günden uzun süren yüksek ateş | Bakteri enfeksiyonu olasılığı | Hekim muayenesi |
| 10 günü geçen ya da yeniden kötüleşen akıntı | Sinüzit | Hekim muayenesi |
| Kulak ağrısı, kulağını çekme | Orta kulak iltihabı | Hekim muayenesi |
| Sürekli ağız açık uyuma ve horlama | Geniz eti büyümesi | KBB muayenesi |
Uykuda horlamaya nefes durması ya da boğulur gibi uyanma eşlik ediyorsa KBB değerlendirmesi gerekir.
Çocuklarda Burun Tıkanıklığı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Çocuklarda burun tıkanıklığı nasıl geçer?
Bebeklerde burun tıkanıklığı neden olur?
Çocuğun burnu tıkalıyken ateşi olması normal mi?
Tuzlu su damlası her gün kullanılabilir mi?
Çocuklarda burun açıcı sprey kullanılır mı?
Aspiratör bebeğin burnuna zarar verir mi?
Burnu tıkalı çocuk kreşe gönderilir mi?
Tıkanıklık çocukta kulak ağrısı yapar mı?
Tıkanıklık ne zaman geniz eti şüphesi doğurur?

